Teeltlatten en houders

Doppenlatten en houders zijn de onderdelen die de overgelarfde doppen in de kast met de opening naar beneden, verticaal en op gelijke afstand dragen: de lat is een houten of metalen lat die horizontaal in het teeltraam wordt geplaatst; de houder is het kleine kunststof voetje waarop de dop zit en dat op de lat wordt gezet. Een goede combinatie van lat en houder versnelt het overlarven, maakt het mogelijk een rijpe moercel uit te nemen zonder haar te pletten en helpt de moercel bij het verdelen stevig op de raat te plaatsen.

Wat is een doppenlat en waarvoor dient ze?

Een doppenlat (teeltlat) is de horizontale lat waarop de doppen bij de teelt van moeren of de productie van koninginnengelei op een rij staan. De latten rusten in uitsparingen in de zijlatten van het teeltraam, dat de maat van een kastraam heeft. Een raam heeft meestal twee à drie latten.

De taak van de lat is de doppen naar de plek te brengen waar de bijen het dichtst zitten, met de opening naar beneden en verticaal, net als natuurlijke moercellen. Bij het overlarven wordt de lat uit het raam genomen of om haar as gedraaid; de openingen van de doppen wijzen dan naar boven en de larve kan makkelijk worden afgelegd.

Soorten latten

Wat is een houder (dopvoetje)?

Een houder (dopvoetje, celhouder) is het kleine kunststof onderdeel waarop de dop zit. De houder wordt op de lat gezet; de dop gaat op de houder. Het grootste voordeel van deze opstelling is dat de rijpe moercel aan de houder van de lat kan worden genomen en op de raat kan worden geplaatst, zonder het wasgedeelte aan te raken.

• Houders die met een spijkertje of schroef worden vastgezet: worden blijvend op een houten lat bevestigd; de dop wordt op de houder gedrukt.
• Schuifhouders (met geleider): worden over een metalen of kunststof lat met een bepaald profiel geschoven en langs de lat verschoven om de afstand in te stellen.
• Met was vastgeplakte voetjes: het voetje wordt met een druppel gesmolten was op de lat vastgezet; het breekt makkelijk los samen met de rijpe moercel.
• Voetjes van systemen zonder overlarven: de celbodems waarin de moer een ei heeft gelegd, worden op de eigen houders van het systeem gezet en op de lat geplaatst.

Waar let je op bij het kiezen van latten en houders?

• Passend: de houder moet op de lat passen, de dop op de houder en de celbeschermer op de moercel. Onderdelen van verschillende systemen passen vaak niet op elkaar.
• Stevigheid: de houder mag niet wiebelen op de lat en de dop mag niet vanzelf van de houder vallen; valt een rijpe moercel, dan kan de moer erin doodgaan.
• Tussenafstand: laat tussen de doppen zoveel ruimte dat rijpe moercellen niet aan elkaar vastgroeien en de bijen eromheen kunnen werken.
• Materiaal: geurloos, levensmiddelgeschikt kunststof; onbehandeld hout zonder verf of lak; roestvrij metaal.
• Reserve: houders breken en raken zoek; zorg aan het begin van het seizoen voor reserve.

Hoe neem je een rijpe moercel van de lat en hoe verdeel je haar?

1. Timing: rijpe moercellen worden op dag 10 na het overlarven uitgenomen, een à twee dagen voordat de moer uitloopt.
2. Verwijder de bijen: het teeltraam wordt niet afgeschud; de bijen worden er met een veger of een beetje rook afgehaald.
3. Pak de houder vast: elke moercel wordt aan haar houder vastgepakt en door voorzichtig draaien of trekken van de lat gehaald. Druk niet op de punt en de waswand van de moercel.
4. Vervoer rechtop: moercellen worden met de opening naar beneden, rechtop, in een warme transportbak vervoerd.
5. Plaats: de houder wordt in een bevruchtingskastje tussen twee ramen geklemd of voorzichtig in het raatoppervlak gedrukt en zo vastgezet.

Celbeschermers en houders

Als het verdelen een à twee dagen later gebeurt, wordt over de rijpe moercellen een celbeschermer gezet. De beschermer gaat over of rond de houder en voorkomt dat een vroeg uitgelopen moer bij de andere moercellen komt. De beschermer moet bij je type houder passen, mag de moercel niet klemmen en moet openingen hebben waardoor de bijen de uitgelopen moer kunnen voeren. Beschermers worden op dag 9–10 aangebracht, wanneer de moercellen rijp zijn.

Reiniging, onderhoud en opslag

• Houders: na elke partij worden was en propolis eraf geschraapt en worden ze met lauw water gewassen. Gebruik geen geparfumeerd afwasmiddel, of spoel zeer goed na.
• Houten latten: worden afgeschraapt en volledig gedroogd; een gebarsten of kromgetrokken lat wordt vervangen.
• Metalen latten: worden afgenomen en gedroogd; bij tekenen van roest niet meer gebruiken.
• Opslag: in een gesloten doos, op een droge, koele plek, weg van chemicaliën.
• Ziekte: latten en houders die in een volk met ziekteverschijnselen zijn gebruikt, worden apart gehouden.

Veelgemaakte fouten

• Losse houder: een moercel die tijdens het vervoer valt, betekent de dood van de moer.
• Te dicht op elkaar: rijpe moercellen groeien aan elkaar vast en scheuren bij het scheiden.
• De moercel aan het wasgedeelte vastpakken: de wand wordt ingedrukt en de pop raakt beschadigd.
• Verschillende systemen door elkaar gebruiken: celbeschermer of houder past niet, wat op de verdeeldag problemen geeft.