Koninginnenkooitjes en invoeren

Een moerkooitje is een klein doosje dat de moer fysiek van het volk scheidt, terwijl de bijen haar kunnen ruiken en voeren; het wordt gebruikt voor vervoer, opslag en het invoeren in een nieuw volk. Een volk accepteert een vreemde moer niet meteen; het kooitje geeft tijd om aan de geur te wennen. Op deze pagina lees je over de soorten kooitjes, de stop van suikerdeeg (candy), het stap voor stap invoeren, het beoordelen van de acceptatie en het bewaren van moeren in een kooitje.

Waarom wordt een moer met een kooitje ingevoerd?

Elk volk heeft een eigen geur en de moer is daar een belangrijk onderdeel van. Wordt een vreemde moer rechtstreeks in de kast losgelaten, dan zien de werksters haar vaak als indringer, vormen ze er een strakke kluwen omheen (afkooien, balling) en doden ze haar. Het kooitje beschermt de moer tegen deze eerste aanval; de bijen betasten haar door het gaas of de geperforeerde kunststof wand, voeren haar en wennen binnen enkele dagen aan haar geur.

Een kooitje is niet alleen een hulpmiddel om moeren in te voeren: er worden ook verschillende kooitjes gebruikt om moeren te vervoeren, om een moer uit een bevruchtingskastje enkele dagen te laten wachten, om een rijpe moercel te beschermen en om de eileg van de moer te beperken.

Welke soorten moerkooitjes zijn er?

Hoe werkt de stop van suikerdeeg (candy)?

Het suikerdeeg (candy, fondant) dat de uitgang van verzend- en invoerkooitjes afsluit, is een vertragingsmechanisme dat vanzelf werkt. De bijen in de kast eten het deeg langzaam weg en openen zo de tunnel; in die tijd verspreidt de geur van de moer zich door het volk. Bij kooitjes met een candystop duurt het meestal één tot drie dagen voordat de moer vrijkomt.

• Consistentie: is het deeg te hard, dan kan de moer er dagenlang niet uit; is het te zacht, dan loopt het uit, raken begeleidsters en moer plakkerig of gaat de uitgang te vroeg open.
• Materiaal: deeg van poedersuiker, gekneed met een beetje suikerstroop, volstaat. Deeg dat met honing van onbekende herkomst is gemaakt, wordt afgeraden omdat het sporen van ziekten zoals Amerikaans vuilbroed kan bevatten.
• Beschermkapje: tijdens vervoer is de uitgang afgesloten met een kapje of tape; bij het invoeren wordt dit kapje verwijderd en blijft het deeg vrij.

Een veilige aanpak is de candystop te openen en het kooitje te plaatsen, maar de uitgang zelf nog een tijd dicht te houden als je in het volk moercellen of gespannen gedrag ziet.

Stap voor stap een moer invoeren met een kooitje

1. Zorg dat het volk echt moerloos is: zoek de oude moer en neem haar weg. Er mogen in het volk geen andere moer, geen moercellen en geen eierleggende werksters zijn.
2. Wacht even: veel imkers geven de nieuwe moer een paar uur tot een dag later, zodat het volk de moerloosheid opmerkt.
3. Controleer op moercellen: heeft het wachten langer dan een dag geduurd, zoek dan vóór het plaatsen van het kooitje op alle ramen naar noodcellen en breek ze uit.
4. Plaats het kooitje: klem het kooitje in het broednest tussen twee broedramen, met de gaas- of geperforeerde kant vrij voor de bijen. Als het uiteinde met het deeg iets omhoog wijst, kunnen dode begeleidsters de uitgang niet verstoppen.
5. Open de stop: verwijder het beschermkapje van het deegvakje.
6. Sluit de kast en wacht: open de kast nadat de moer is vrijgekomen ongeveer een week niet. Controleer daarna de acceptatie door naar vers gelegde eitjes te zoeken.

Moet je de begeleidsters verwijderen?

Een moer die in een verzendkooitje aankomt, heeft enkele begeleidende werksters bij zich. Sommige imkers laten deze vóór het invoeren vrij in een afgesloten ruimte (een kamer met een raam), omdat ze denken dat vreemde begeleidsters de acceptatie kunnen bemoeilijken. Dit is optioneel; je moet goed oppassen dat de moer niet ontsnapt.

Invoeren met een opdrukkooi

Een opdrukkooi is een frame van gaas of kunststof dat op het raatoppervlak wordt gedrukt, waarbij de randen in de cellen verzinken. Kies een plek met enkele gesloten broedcellen die op uitlopen staan en wat honing; de moer wordt boven dit stukje raat opgesloten. Jonge bijen die onder de kooi uitlopen, accepteren de moer meteen en binnen enkele dagen begint de moer op dit stukje raat eitjes te leggen.

• Voordeel: hoge acceptatie; geschikt voor waardevolle moeren en moeilijke volken.
• Let op: als de kooi niet diep genoeg in de raat wordt gedrukt, kunnen de bijen er een tunnel onderdoor graven. Zodra je na enkele dagen ziet dat de moer eitjes legt, wordt de kooi verwijderd.

Hoe zie je of de moer is geaccepteerd?

Een à twee dagen na het plaatsen van het kooitje kun je het dekplankje kort optillen en kijken hoe de bijen zich op het kooitje gedragen:

• Positief: de bijen zitten rustig en verspreid op het kooitje, betasten de moer met hun antennes en voeren haar; ze gaan makkelijk van het kooitje af.
• Negatief: de bijen klampen zich vast aan het kooitje, vormen een kluwen, bijten in het gaas; zelfs met een veger gaan ze er moeilijk af. Houd de uitgang dan gesloten en wacht nog enkele dagen.

Wat maakt acceptatie makkelijker of moeilijker?

• Nectardracht: bij dracht gaat acceptatie makkelijk; in een drachtloze periode en tijdens roverij moeilijk. In een drachtloze periode helpt licht bijvoeren.
• Samenstelling van het volk: kleine afleggers en bevruchtingskastjes met veel jonge bijen accepteren makkelijker dan grote volken met veel oude bijen.
• Toestand van de moer: een leggende, bevruchte moer wordt makkelijker geaccepteerd dan een onbevruchte moer. Een onbevruchte moer moet zo jong mogelijk worden gegeven.
• Eierleggende werksters: een volk met legwerksters accepteert een nieuwe moer zeer moeilijk; verenigen is een praktischere oplossing.
• Niet storen: een inspectie direct nadat de moer is vrijgekomen, kan ertoe leiden dat de bijen de nieuwe moer insluiten en doden.

Hoe bewaar je een moer in een kooitje?

Een moer die uit een bevruchtingskastje komt of per post is gekomen, moet zo snel mogelijk aan een volk worden gegeven. Moet ze enkele dagen wachten, dan:

• Begeleidsters en deeg: de moer wordt samen met begeleidende werksters en voldoende suikerdeeg gehouden, zodat ze gevoerd kan worden.
• Omgeving: op kamertemperatuur, op een plek zonder zon, zonder tocht en weg van chemische geuren. Een warme auto en de koelkast zijn dodelijk.
• Water: eenmaal per dag een druppel water op het gaas van het kooitje helpt de begeleidsters; maak het kooitje niet nat.
• Moerbank: moeten veel moeren enkele dagen worden bewaard, dan worden de kooitjes in een speciaal raam in een sterk volk geplaatst en aan de zorg van de bijen overgelaten.