Startervolken

Een speciale starterkast is een kast die wordt ingericht of uitgerust voor de aanname van overgelarfde larven als moerdoppen, dus voor de eerste 24 uur van de koninginnenteelt; de bekendste voorbeelden zijn de geventileerde zwermkist (gesloten starter) en het schuifbord dat een moerhoudend volk tijdelijk in tweeën deelt. Het is geen kast om een nieuw volk mee te vormen; de enige taak is de aanname van de doppen zo hoog mogelijk te krijgen. Deze pagina behandelt de soorten starterkasten, hun bouwkenmerken, het inrichten en veelgemaakte fouten.

Waarvoor dient een starterkast?

Om een overgelarfde larve aan te nemen, moeten de bijen het vreemde dopje als "moercel" accepteren en de larve direct overvloedig met koninginnengelei gaan voeren. Het volk dat die drang het sterkst vertoont, is moerloos, zonder open broed, propvol jonge bijen en goed gevoed. Starterkasten scheppen deze vier voorwaarden, hetzij door een volk opnieuw in te delen, hetzij door jonge bijen in een speciale kist te verzamelen.

De starter zorgt alleen voor de aanname. De aangenomen doppen gaan na ongeveer een dag naar de afbouwkast, waar ze worden gevoed tot ze verzegeld en rijp zijn. Het beheer van start- en afbouwvolken wordt op eigen pagina's uitgebreid behandeld; deze pagina richt zich op het materiaal en de opstellingen die voor de starter worden gebruikt.

Welke soorten starterkasten zijn er?

Hoe maakt u een zwermkist (gesloten starter)?

Een zwermkist is een houten kist voor enkele standaardramen, zonder vlieggat, met zijwanden of een bodem van gaas. De bijen blijven in de kist opgesloten; daarom draait elk detail van het ontwerp om ventilatie, water en voer.

• Gaasvlakken: Ruim gaas in de zijwanden of de bodem; de warmte en het vocht van de dicht opeengepakte bijen worden hierlangs afgevoerd. Het gaas moet zo fijn zijn dat de bijen niet naar buiten kunnen.
• Raamindeling: Aan de zijkanten ramen met honing en stuifmeel, in het midden ruimte voor de teeltramen. Er gaat geen open broed in.
• Voerbak: In het deksel of binnenin, een voerbak voor suikerstroop waarin de bijen niet verdrinken; een grote massa bijen verbruikt het voer binnen enkele uren.
• Water: Bij warm weer helpt water dat op het gaas wordt gesproeid, of een natte spons, de bijen af te koelen.
• Deksel en handgrepen: Een goed sluitend deksel met een opening om de doppen van bovenaf in te brengen; handgrepen om de kist te schudden en te dragen.

De zwermkist stap voor stap

1. Voorbereiding: Zet de ramen met honing en stuifmeel in de kist, laat in het midden ruimte voor het teeltraam en vul de voerbak.
2. Bijen afschudden: Schud jonge voedsterbijen van de ramen met open broed van enkele sterke volken in de kist. Zorg dat de moer niet in de kist valt.
3. Moerloos laten staan: Zet de kist op een koele, schaduwrijke plek; binnen enkele uren voelen de bijen de moerloosheid en vormen ze een tros.
4. Doppen geven: Laat het overgelarfde raam door de opening in het deksel in de ruimte in het midden zakken, zonder de bijen op te schrikken.
5. Overbrengen: Neem na ongeveer 24 uur de aangenomen doppen mee naar het afbouwvolk; geef de bijen terug aan de bronvolken of aan een nieuwe aflegger.

Hoe gebruikt u een schuifbord?

Een schuifbord is een voorziening die tussen twee bakken wordt gelegd, met in het midden een moerrooster en een houten plaat die horizontaal over dat rooster kan worden geschoven. Meestal heeft het ook een apart vlieggat aan de achterkant voor de bovenste bak.

1. Voorbereiding: In een zeer sterk volk op twee bakken wordt de moer in de onderste bak, onder het rooster, gehouden. In de bovenste bak zitten ramen met open broed, stuifmeel en honing.
2. Moerloos maken: Ongeveer een dag voor het overlarven wordt de schuif over het rooster geschoven; de bovenste bak wordt gescheiden van de onderste en van de geur van de moer. Het achterste vlieggat van de bovenste bak gaat open, het voorste vlieggat blijft bij de onderste bak.
3. Starten: De bovenste bak gedraagt zich nu als een moerloze starter; het teeltraam komt hier.
4. Afbouwen: Na een dag wordt de schuif weggetrokken; dankzij het rooster wordt de bovenste bak een moerhoudend afbouwvolk. Wilde moerdoppen die op de broedramen in de bovenste bak zijn aangezet, worden dan gebroken.

Deze opstelling biedt de imker met weinig volken de mogelijkheid met één kast zowel een starter als een afbouwvolk te maken; maar is het volk niet echt overvol, dan blijft de aanname laag.

Kenmerken van een goede starterkast

• Dichtheid: De bijen moeten de ruimte tussen de ramen volledig vullen; een volk dat er "sterk uitziet" is niet genoeg.
• Jonge bijen: Voedsterbijen met werkende voedersapklieren worden van ramen met open broed verzameld; oude haalbijen voeden geen doppen.
• Geen open broed: Open broed verdeelt de aandacht van de voedsterbijen en zet de bijen ertoe aan op hun eigen larven noodmoerdoppen aan te zetten.
• Voer: Is er in de natuur geen dracht, dan verhoogt bijvoeren met suikerstroop en stuifmeel, enkele dagen voor de voorbereiding begonnen, de aanname duidelijk.
• Koelte en lucht: In gesloten kisten kan oververhitting de bijen doden; ventilatie en schaduw zijn onmisbaar.

Veelgemaakte fouten

• De zwermkist in de zon laten staan: Een gesloten, overvolle kist raakt binnen enkele uren oververhit.
• De moer in de kist schudden: Zit de moer in de kist, dan worden de doppen niet aangenomen; bovendien raakt het bronvolk moerloos.
• De doppen te lang in de starter houden: Een moerloze starter kan niet lang blijven voeden; breng ze na een dag over naar het afbouwvolk.
• Vergeten de schuif weg te trekken: Blijft de bovenste bak lang moerloos, dan zet het volk eigen moerdoppen aan en raakt het uitgeput.
• Bij elke partij hetzelfde volk gebruiken: Volken die als starter dienen, moeten beurtelings rust krijgen.