Koninginnen merken

Het merken van de moer is het aanbrengen van een klein kleurstipje of het opplakken van een genummerd plaatje op de bovenkant van het borststuk (thorax) van de moer; de kleur geeft volgens een internationale code het geboortejaar van de moer aan. Een gemerkte moer is in een drukke kast binnen enkele seconden gevonden, haar leeftijd is zonder administratie af te lezen, en een stille moerwisseling valt meteen op. Deze pagina behandelt de kleurcode, het merkmateriaal, het merken stap voor stap, aandachtspunten en het knippen van de vleugel.

Waarom wordt de moer gemerkt?

• Snel vinden: In een druk volk kan het minuten duren om een ongemerkte moer te vinden; een gekleurd stipje wijst haar in één oogopslag aan. De kast staat korter open.
• Leeftijd volgen: De kleurcode vertelt zonder schriftelijke administratie in welk jaar de moer is geteeld; dat maakt het plannen van moervervanging eenvoudiger.
• Moerwisseling opmerken: Ziet u een ongemerkte moer op de plaats van de moer die bij de vorige controle gemerkt was, dan heeft het volk zijn moer stil vervangen of gezwermd.
• Registratie en verkoop: Genummerde plaatjes koppelen de geteelde moer aan de geregistreerde gegevens over teeltmoer en paring.

Het derde punt wordt vaak over het hoofd gezien, maar is het waardevolste: een ongemerkte moer zien is op zich al informatie over het volk.

Wat zijn de kleuren voor het merken van moeren?

In de internationaal gebruikte cyclus van vijf kleuren hoort bij elk jaar één kleur, bepaald door het laatste cijfer van het jaartal. De cyclus herhaalt zich om de vijf jaar; omdat een moer zelden langer dan vijf jaar leeft, ontstaat er geen verwarring.

Om het gemakkelijk te onthouden, kunt u een zin maken met de beginletters van de kleuren; het belangrijkste is te weten dat de volgorde wit, geel, rood, groen, blauw is.

Welk materiaal hebt u nodig om te merken?

• Merkstift: Snel drogende merkstiften op waterbasis of met een lichte geur, speciaal gemaakt voor de bijenteelt. Verf met een scherpe oplosmiddelgeur kan door de geur de aanname van de moer verstoren en weefsels beschadigen.
• Genummerde plaatjes en lijm: Kleine gekleurde, genummerde opalithplaatjes en een voor de bijenteelt geschikte lijm; gebruikt in bedrijven waar veel moeren worden gevolgd.
• Merkbuis (kooi met zuiger): Een buis met aan één kant een rooster en daarin een zuiger met zacht schuim; de moer wordt met het schuim zachtjes tegen het rooster gedrukt en de verf wordt door een opening van het rooster aangebracht.
• Moerenknijper: Een verende kunststof klem met kamtandjes; hiermee neemt u de moer van de raat zonder haar te pletten.
• Merkkooitje op de raat: Een gaaskooitje dat over de moer wordt gezet en licht in de raat wordt gedrukt; de moer wordt ter plekke gemerkt.

Hoe merkt u een moer? Stap voor stap

1. Kies het juiste moment: De moer moet bevrucht en aan de leg zijn; een onbevruchte moer wordt niet gemerkt. Kies een zachte, rustige dag.
2. Vang de moer: Neem de moer met de knijper of de merkbuis van de raat. Pakt u haar met de hand, til haar dan voorzichtig op bij de vleugels of het borststuk; pak haar nooit bij het achterlijf.
3. Zet haar vast: Duw in de buis de schuimzuiger langzaam aan tot de moer licht tegen het rooster wordt gedrukt; de bovenkant van het borststuk moet voor een opening van het rooster komen. Te hard drukken plet de moer.
4. Breng de verf aan: Druk de punt van de stift eerst op een papiertje zodat de verf gaat vloeien, en zet dan een klein stipje midden op het borststuk. De verf mag de kop, de vleugelaanzet en het achterlijf niet raken.
5. Laat drogen: Wacht een à twee minuten tot de verf droog is. Een moer met natte verf wordt door de werksters schoongemaakt; de verf wordt dan rondgesmeerd.
6. Zet haar terug: Laat de moer op de raat waarvan ze is genomen tussen de bijen lopen; sluit de kast rustig.

Hoe plakt u een genummerd plaatje?

Genummerde plaatjes bieden telers die met veel volken werken of moeren verkopen meer dan kleur alleen: elke moer krijgt een eigen nummer. Het plaatje wordt met een pincet op een heel klein beetje lijm op het borststuk gelegd en licht aangedrukt.

• Voordeel: Duurzamer dan verf; het nummer maakt een één-op-éénkoppeling met de gegevens over teeltmoer en paring mogelijk.
• Let op: Loopt de lijm tot in de vleugelaanzet, dan kan de moer verminkt raken; gebruik niet te veel lijm. Een plaatje kan na verloop van tijd loslaten; een kleurstip kan als reserve dienen.

Waar moet u op letten bij het merken?

• Geen verf op vleugels en achterlijf: Verf op de vleugels kan het vliegen hinderen, verf op het achterlijf de ademhaling en de eileg.
• Gebruik weinig verf: Een klein stipje is genoeg; een grote vlek droogt niet en smeert uit.
• Merk een pas ingevoerde moer niet meteen: Wacht eerst tot de aanname voltooid is en de eileg goed op gang is gekomen.
• Werk koel en rustig: Bij warmte en haast raakt de moer gestrest.
• Korte verdoving: Een gemerkte moer blijft soms enkele minuten roerloos; meestal herstelt ze vanzelf. Laat haar voorzichtig tussen de bijen los.
• Oefen eerst op darren: Beginners kunnen het vasthouden en merken eerst op een paar darren oefenen.

Kan vleugelknippen het merken vervangen?

Sommige imkers knippen een deel van één voorvleugel van de moer af om het zwermen te vertragen of de moer te herkennen. Een moer met geknipte vleugel kan niet met de zwerm meevliegen; de zwerm keert terug naar de kast zonder moer, wat de imker tijd geeft.

• Het voorkomt zwermen niet: Het volk gaat door met de zwermvoorbereiding en kan zwermen met de eerste nieuwe moer die uitloopt; vleugelknippen stelt het alleen uit.
• Verlies van de moer: Bij het uitzwermen kan de moer met geknipte vleugel voor de kast op de grond vallen en verloren gaan.
• Het vervangt merken niet: Een geknipte vleugel zegt niets over de leeftijd en is van een afstand niet goed te zien; knipt u de vleugel, merk de moer dan ook.

Vleugelknippen is een omstreden praktijk; als het al gebeurt, dan alleen bij een bevruchte, leggende moer, met een fijne puntschaar en zonder de poten te raken.