Werkstandaards voor teeltramen

Een raamstandaard voor het overlarven (overlarfstandaard) is een werkopstelling die de fokraat tijdens het overlarven in de gewenste hoek vasthoudt en vaak ook de doppenlatten of het teeltraam ernaast draagt. Je hoeft de raat niet meer in de hand te houden, het licht valt makkelijker op de celbodem en het overlarven gaat sneller. Voor elke imker die bij de teelt van moeren of de productie van koninginnengelei lange overlarfsessies doet, is het een eenvoudig maar zeer nuttig stuk gereedschap.

Waarvoor dient een overlarfstandaard?

Bij het overlarven werk je tegelijk met twee ramen: de fokraat waaruit de larven worden genomen en het teeltraam (of de latten daarvan) waarin de larven worden gelegd. Zonder standaard houdt een helper de raat vast of ligt ze plat op tafel. Een raat in de hand trilt; bij een platliggende raat is de celbodem moeilijk te zien en raken nek en rug snel vermoeid.

Een standaard lost deze problemen op:

• Stabiliteit: de raat beweegt niet; de punt van het gereedschap gaat gecontroleerder onder de larve.
• Hoek: de raat wordt zo gekanteld dat de celbodems naar het licht en je blik gericht zijn.
• Handen vrij: de ene hand bedient het gereedschap, de andere de doppenlat of de loep.
• Snelheid: omdat raat en lat naast elkaar staan, wordt de beweging per larve korter; de larve ligt minder lang bloot.

Soorten overlarfstandaards

Standaard voor de fokraat

Een houder of wieg met instelbare hoek die het kastraam aan de zijlatten of oren vasthoudt. De raat wordt meestal vanuit verticaal naar achteren gekanteld, zodat de celbodems naar boven en naar het licht wijzen. Bij een goede standaard kan de raat makkelijk worden omgedraaid, zodat beide zijden bruikbaar zijn.

Houder voor doppenlatten en teeltraam

Uitsparingen die het teeltraam of de uitgenomen doppenlatten zo vasthouden dat de openingen van de doppen naar boven wijzen. Bij ramen met draaibare latten wordt de lat omgedraaid en in die stand vastgezet. De houder komt direct voor of naast de fokraat, waar de hand hem met een korte beweging kan bereiken.

Compleet overlarfstation

Opstellingen waarbij raatstandaard, lattenhouder, licht en loeparm op één blad zijn samengebracht. Ze worden vast opgesteld in een afgesloten overlarfruimte. Sommige hebben een kap die over de raat kan of een houder voor een vochtige doek; zo drogen larven en raat minder snel uit.

Draagbare standaard voor in het veld

Lichte, opvouwbare standaards die aan de rand van de bijenstand, in de kofferbak of in een tent kunnen worden opgezet. In het veld is bescherming tegen wind en zon belangrijker dan de standaard zelf; denk bij een draagbare standaard dus ook aan een zonnescherm of windscherm.

Welke eigenschappen moet een goede standaard hebben?

Hoe larf je over met een standaard? Stap voor stap

1. Zet de opstelling klaar: plaats de standaard op een koele, schaduwrijke en windstille plek. Leg lichtbron, loep, vochtige doek en overlarfnaald klaar.
2. Plaats de latten: zet de doppenlatten met de openingen naar boven in de houder.
3. Haal de raat: veeg de raat met jonge larven uit het fokvolk bijenvrij en hang haar zonder te wachten in de standaard.
4. Stel de hoek in: kantel de raat zo ver naar achteren dat de celbodems naar het licht en je blik gericht zijn.
5. Larf over: leg je pols op de steun en breng de larven een voor een over in de doppen. Dek een lat af met een vochtige doek zodra ze klaar is.
6. Rond af: zet de latten in het raam en geef het raam zonder te wachten aan het volk; hang ook de raat terug in het fokvolk.

Kun je zelf een standaard maken?

Ja. Een eenvoudige standaard kan bestaan uit een houten frame met twee staanders met elk een uitsparing waar de oren van het raam in passen. Door de staanders met een scharnier en een vergrendelbare steun kantelbaar te maken, kun je de hoek instellen. Aan de voorkant komt een lat met inkepingen waar de doppenlatten in passen.

• Materiaal: geurloos hout zonder lak of verf, of roestvrij metaal.
• Maat: de binnenbreedte wordt afgestemd op je kastraam; gebruik je meerdere kasttypes, maak dan verstelbare uitsparingen.
• Veiligheid: een raat die in de uitsparing hangt, mag niet kunnen wegglijden en vallen; houd de voet breed.

Reiniging en hygiëne

De standaard komt in aanraking met raten uit verschillende volken. Hang geen raat uit een volk met ziekteverschijnselen in de standaard; bij twijfel komt er pas een andere raat in nadat de standaard is schoongemaakt.

• Na elke sessie worden honing- en wasresten afgeschraapt en wordt het oppervlak met lauw water afgenomen.
• Houten onderdelen worden volledig gedroogd; vochtig hout gaat schimmelen.
• Gebruik geen geparfumeerde schoonmaakmiddelen of chemicaliën; bewaar de standaard niet in dezelfde kast als bestrijdingsmiddelen.

Veelgemaakte fouten

• De standaard in de zon zetten: raat en larven drogen uit; gebruik de standaard altijd in de schaduw.
• De raat te steil laten staan: de celbodem is niet te zien en er wordt een te oude larve gekozen.
• Wiebelende standaard: de punt van het gereedschap trilt en de larve raakt beschadigd.
• De lattenhouder te ver weg zetten: een lange handbeweging bij elke larve vergroot de kans dat de larve van het gereedschap valt.