Hulpmiddelen voor het maken van napjes

Hulpmiddelen voor het maken van moerdoppen zijn de gereedschappen waarmee doppen vóór het overlarven worden gemaakt of klaargemaakt voor gebruik: dompelstokjes en een wassmeltpan voor wasdoppen, middelen om doppen op de lat te plakken en houders vast te zetten, afstandsmallen en schoonmaakmateriaal. Doel van deze hulpmiddelen is dat schone, geurloze doppen van gelijke maat, die de bijen makkelijk accepteren, stevig op de lat komen te zitten.

Waarom is het voorbereiden van doppen belangrijk?

Een dop is het beginbakje waarin de overgelarfde larve tot moercel uitgroeit. Als de bijen de dop niet accepteren, komt er geen moer uit en hoopt zich geen koninginnengelei op, hoe jong en goed gekozen de larve ook is. De belangrijkste factoren voor acceptatie zijn vorm en maat van de dop, de zuiverheid van het materiaal en de geur. De hulpmiddelen voor het maken van doppen houden deze drie factoren onder controle.

De voorbereiding versnelt ook het overlarven: latten waarop de doppen al klaarstaan, gepoetst en genummerd, wachten op de overlarfdag alleen nog op larven. Zo liggen de larven minder lang bloot.

Hulpmiddelen om wasdoppen te maken

Een wasdop wordt gemaakt door een mal met afgeronde punt enkele keren in gesmolten was te dompelen. De methode is eenvoudig; goede hulpmiddelen zorgen dat de doppen gelijk en stevig worden.

• Dompelstokje (mal): een stokje van hard, vezelvrij hout waarvan de punt mooi rond is afgewerkt, met ongeveer de diameter van een natuurlijk moercelbeginnetje. De punt mag geen krassen of ruwheden hebben; de binnenkant van de dop is een afdruk van deze punt.
• Dompelplank voor meerdere stokjes: een houder die meerdere dompelstokjes op gelijke afstand naast elkaar draagt. Hiermee maak je tegelijk veel doppen van gelijke diepte.
• Wassmeltpan: een dubbele pan die au bain-marie werkt, of een kleine smelter met thermostaat. Was gaat nooit direct op het vuur; oververhitte was wordt donker en kan vlam vatten.
• Bak met koud water: om de stokjes vóór het dompelen nat te maken en de punten met was af te koelen.
• Wasdruppelaar: een lepeltje, pipet of kannetje met fijne tuit; hiermee druppel je gesmolten was om doppen op de lat te plakken.

Doppen maken met een dompelstokje

1. Smelt de was: verwarm schone was au bain-marie net genoeg om hem vloeibaar te houden. Bijenwas smelt bij ongeveer 62–64 °C; laat hem niet koken.
2. Maak de stokjes nat: laat de dompelstokjes een tijd in koud water staan; op een nat oppervlak hecht was niet.
3. Dompel laag voor laag: dompel de punt van het stokje in de was, haal hem eruit en wacht enkele seconden; herhaal dit drie à vier keer, telkens iets minder diep. De bodem wordt dik, de rand dun.
4. Laat afkoelen en haal eraf: dompel de punten in koud water en draai de doppen voorzichtig los van de mal.
5. Sorteer: smelt doppen met gaatjes, barsten of een dunne bodem om en gebruik de was opnieuw.

Hulpmiddelen voor kunststof doppen en houders

Wie met kunststof doppen werkt, bestaat de voorbereiding uit het vastzetten van doppen en houders op de lat en het acceptabel maken van de doppen voor de bijen.

• Houders: kunststof voetjes waarop de dop zit. Ze worden met spijkertjes, kleine schroeven, was of een schuifsleuf op de lat bevestigd. Hiermee kun je een rijpe moercel met houder en al uitnemen zonder hem te pletten.
• Afstandsmal: een eenvoudige mal die de plaatsen voor de houders op de lat op gelijke afstand markeert of voorboort. Een gelijke tussenafstand voorkomt dat rijpe moercellen aan elkaar vastgroeien.
• Plakwas: bij opstellingen zonder houders worden ook kunststof doppen met een druppel gesmolten was op de lat geplakt.
• Schoonmaakborsteltje en schraper: een zacht, fijn borsteltje en een kunststof schraper om opgedroogde was-, gelei- en propolisresten uit de dop te verwijderen.
• Celbeschermers: worden later over de rijpe moercellen gezet; controleer bij de voorbereiding het aantal en of ze schoon zijn.

Kunststof doppen door de bijen laten klaarmaken

Nieuw kunststof heeft een fabrieksgeur en oppervlakteresten. Nadat de doppen op de lat staan, worden ze vóór het overlarven ongeveer een dag aan een sterk volk gegeven; de bijen maken de doppen schoon en bekleden de binnenkant met een dun laagje was. Sommige producenten strijken in plaats daarvan of daarnaast een heel dun laagje gesmolten was op de bodem van de dop. Vlak voor het overlarven wordt het raam uit het volk genomen en zonder de doppen aan te raken gebruikt.

Hoe maak je een doppenraam klaar? Stap voor stap

1. Bereid de latten voor: markeer schone, droge latten met de afstandsmal.
2. Zet houders of doppen vast: tik de houders vast, schroef ze vast of plak ze met was; plak wasdoppen met was vast.
3. Plaats de doppen: zet kunststof doppen op de houders; controleer of ze allemaal even diep en recht zitten.
4. Zet ze in het raam: plaats de latten in het teeltraam en schrijf een partijnummer op het raam.
5. Geef ze aan de bijen: hang het raam de dag vóór het overlarven in een volk.
6. Overlarfdag: neem het raam uit, draai de latten om en zet ze met de openingen van de doppen naar boven in de overlarfstandaard.

Veiligheid, reiniging en opslag

• Brand: bijenwas is brandbaar. Smelt was altijd au bain-marie, laat de smeltpan nooit onbeheerd achter en houd een blusdeken bij de hand.
• Brandwonden: gesmolten was veroorzaakt ernstige brandwonden op de huid; draag handschoenen en werk uit de buurt van kinderen.
• Was zonder residuen: was van onbekende herkomst of uit oude, donkere raten wordt niet gebruikt voor het maken van doppen.
• Reiniging van de hulpmiddelen: dompelstokjes worden met lauw water schoongemaakt en gedroogd; de waspan wordt afgedekt bewaard.
• Opslag: kant-en-klare doppen en houders worden in een gesloten doos bewaard, op een koele, donkere plek, weg van chemicaliën.

Veelgemaakte fouten

• Dompelen met een droge mal: de was plakt aan de mal en de dop scheurt.
• In één keer diep dompelen: er ontstaat een zwakke dop met een dunne bodem en een dikke rand.
• Houders los laten zitten: een rijpe moercel valt tijdens het vervoer.
• Overlarven zonder nieuw kunststof te laten schoonmaken: het acceptatiepercentage daalt.
• Wassen met een geparfumeerd schoonmaakmiddel: de geur blijft in het kunststof hangen.