Propolisschermen

Propolisvallen en propolisroosters zijn meestal van flexibel kunststof gemaakte platen met gaatjes of spleten die, in de kast gelegd, het instinct van de bijen om smalle openingen met propolis te dichten naar een uitneembaar oppervlak leiden. Een goed gekozen rooster levert veel schonere propolis op dan afschrapen, zonder houtsnippers en verf. Bij de keuze zijn spleetbreedte, voedselveiligheid van het materiaal, flexibiliteit en de maat van de kast doorslaggevend.

Hoe werkt een propolisrooster?

Bijen dichten in de kast openingen en kieren die te smal zijn om er zelf doorheen te kunnen met propolis; vooral plekken waar licht, tocht en kou binnenkomen worden aangepakt. Een propolisrooster biedt op zijn oppervlak honderden van zulke smalle openingen. Terwijl de bijen de openingen vullen, hoopt de propolis zich op in een plaat die makkelijk uit de kast te nemen en schoon te maken is.

Het voordeel van deze methode boven afschrapen is de zuiverheid: roosterpropolis bevat geen houtsnippers, verf en stof, en ook het wasgehalte is meestal lager. De stappen voor oogst en gebruik worden uitgebreid beschreven op de pagina "Propolisvallen en propolis oogsten"; deze pagina richt zich op de uitrusting zelf.

Welke soorten propolisvallen zijn er?

Flexibel kunststof rooster (mat)

Het meest gebruikte type. Een buigbare kunststof plaat met smalle openingen, op de binnenmaat van de kast gesneden. Als het rooster vol is, wordt het ingevroren en gebogen, waarna de propolis er in schilfers af valt. Licht, goedkoop en jarenlang bruikbaar.

Plaat met spleten

Platen met lange, smalle spleten in plaats van gaatjes. Ze werken volgens hetzelfde principe; de propolis hoopt zich in stroken langs de spleten op. Is de plaat van hard materiaal, dan wordt ze na het invriezen niet gebogen maar door er zacht op te tikken of met een kunststof schraper geleegd.

Zijwand- en lattenpanelen

Panelen van latten met smalle tussenruimtes die tegen de zijwand van de kastbak of langs de rand van een bak worden gezet. Bij sommige kasttypen zijn ze als onderdeel van de kast ontworpen. Bij panelen met houten latten plakt de propolis aan het hout en is ze moeilijker los te krijgen.

Metaalgaas

Bijen bedekken ook metalen roosters met propolis; gebruikte metalen moerroosters zijn daar een goed voorbeeld van. Metaal buigt echter niet, propolis plakt er stevig aan en reinigen is moeilijk. Roestend of verzinkt metaal is niet geschikt voor een levensmiddel.

Waar let je op bij het kiezen van een propolisrooster?

• Spleetbreedte: De openingen moeten zo smal zijn dat een bij er niet door kan, een paar millimeter. Openingen waar een bij wel door kan, worden na verloop van tijd niet met propolis maar met was en raat gevuld; te fijne openingen vullen zich langzaam.
• Voedselveilig materiaal: Propolis wordt direct of als extract geconsumeerd; de plaat moet van geurloos kunststof van voedselkwaliteit zijn. Vermijd gerecycled, geurend of gekleurd kunststof.
• Flexibiliteit en kouderesistentie: Omdat het rooster in de vriezer wordt gebogen om het te legen, is een flexibel materiaal nodig dat in de kou niet breekt.
• Kastmaat: Het rooster moet op de binnenmaat van de kast passen; blijft er aan de randen een grote opening over, dan bouwen de bijen die dicht met was. Platen die je zo nodig met een schaar op maat kunt knippen, zijn praktisch.
• Dikte en vlakheid: Een te dunne plaat krult, een te dikke plaat buigt niet. Een rooster dat vlak ligt, past precies in de kast.
• Aantal reserveroosters: Een reserverooster per kast, zodat je bij het wegnemen van een vol rooster meteen een schoon rooster kunt terugleggen, versnelt het werk.

Hoe leg je een propolisrooster in de kast?

1. Het rooster wordt in de bovenste bak of honingkamer op de bovenlatten van de ramen gelegd.
2. Tussen rooster en latten moet een bijenruimte zijn waarin de bijen kunnen rondlopen; is die er niet, dan bouwen de bijen de onderkant van het rooster dicht met was.
3. Door de dekplank iets op te tillen of boven het rooster een kleine opening te laten, komt er wat licht en lucht bij het rooster; dat zet de bijen aan tot dichten.
4. Het kastdak wordt zo gesloten dat er geen regen in komt.
5. Om de paar weken wordt gecontroleerd; zijn de meeste openingen gevuld, dan wordt het rooster weggenomen.

Wanneer gebruik je een propolisval?

De productiefste periode is de nazomer en de herfst, als de bijen zich op de winter voorbereiden en openingen dichten. Sterke volken, bijenstanden dicht bij harsrijke bomen (populier, kastanje, den en dergelijke) en bijenlijnen die veel propolis verzamelen, vullen het rooster sneller.

Onderhoud en levensduur van een propolisrooster

• Reiniging: Na elke oogst wordt het rooster opnieuw ingevroren en gewreven om het resterende dunne laagje te verwijderen. Het wordt niet met heet water gewassen; propolis wordt in de warmte zacht en verspreidt zich in de openingen.
• Drogen en bewaren: Zo nodig met koud water afspoelen en helemaal laten drogen; plat bewaren op een koele, droge plek uit de zon.
• Levensduur: Flexibele kunststof roosters gaan bij zorgvuldig gebruik vele seizoenen mee. Een rooster dat scheurt, hard wordt of kapotgaat, wordt vervangen.
• Ziekte: Het rooster van een kast waarin ziekte is vastgesteld, wordt niet in een andere kast gebruikt.

Veelgemaakte fouten

• Het rooster zonder bijenruimte direct op de latten leggen: de onderkant van het rooster raakt vol was en er komt was in het product.
• Niet-voedselveilig kunststof of geverfde houten panelen gebruiken: het product gaat ruiken of bevat vreemde stoffen.
• Het rooster tijdens een behandeling of de hele winter in de kast vergeten.
• Propolis op kamertemperatuur proberen los te halen: het rooster scheurt en de propolis rekt uit.
• Roosterpropolis mengen met afgeschraapte propolis: de waarde van de schone partij daalt.