Beoordelingskits voor propolis

Kits voor propolisbeoordeling zijn hulpmiddelen en testsets waarmee de zuiverheid, het wasgehalte, het in alcohol oplosbare deel (balsem), de hoeveelheid totale fenolen en flavonoïden en de veiligheid van ruwe propolis en propolisextracten worden gemeten. De imker kan met uiterlijk, geur, textuur en een eenvoudige oplosbaarheidstest in alcohol een ruwe beoordeling maken; zekere uitslagen over kwaliteit, herkomst en residuen vragen een laboratoriumanalyse. Omdat de samenstelling van propolis sterk afhangt van de bronplant, zegt één getal niet alles over de kwaliteit.

Waarom wordt de kwaliteit van propolis beoordeeld?

Propolis is geen standaardproduct. Propolis uit gematigde streken, overwegend afkomstig van populierenknoppen, verschilt chemisch sterk van propolis die van andere harshoudende bomen wordt verzameld. Zelfs op dezelfde bijenstand beïnvloeden winningsmethode (rooster of schrapen), seizoen en opslag de kwaliteit. De beoordeling zoekt antwoord op de volgende vragen:

• Is het product schoon, hoe hoog is het aandeel vreemde bestanddelen en was?
• Hoe hoog is het gehalte aan de als waardevol beschouwde fenolische bestanddelen?
• Van welk planttype komt de propolis?
• Is het product veilig: bevat het residuen van bestrijdingsmiddelen, zware metalen of een vervalst mengsel?

Welke eigenschappen van propolis worden gemeten?

De Turkse levensmiddelencodex (verordening bijenproducten) legt in de bijlagen criteria vast voor ruwe propolis en propolis. Controleer bij verkoop de actuele grenswaarden in de geldende wettekst.

Hoe kan de imker propolis zelf beoordelen?

Visuele en zintuiglijke controle

• Zuiverheid: in een lichte bak wordt gezocht naar bijendelen, hout, verfschilfers en stof. Roosterpropolis is in dit opzicht duidelijk beter dan schraappropolis.
• Geur: goede propolis heeft een scherpe, harsachtige en aromatische geur. Een reukloos, muf of naar schimmel ruikend product is slecht bewaard.
• Textuur: propolis is in de kou hard en bros, bij lauwe temperatuur kleverig. Een monster dat flets is, vettig aanvoelt en zelfs lauw zacht en wasachtig blijft, bevat veel was.
• Kleur: varieert van lichtgeel tot roodachtig en donkerbruin; de kleur geeft een aanwijzing over de bron, maar zegt op zichzelf niets over de kwaliteit.

Eenvoudige oplosbaarheidstest in alcohol

Hoeveel van de propolis in alcohol oplost, geeft een ruwe indruk van de kwaliteit. De onderstaande test vervangt geen laboratoriumanalyse, maar is nuttig om partijen met elkaar te vergelijken.

1. Neem een gewogen monster van ingevroren propolis, gebroken in kleine stukjes.
2. Bedek het monster in een donkere glazen pot met deksel met levensmiddelgeschikte ethylalcohol; laat het enkele dagen op kamertemperatuur uit het licht staan en schud het vaak.
3. Filtreer het mengsel door een gewogen filtreerpapier; droog het onopgeloste restant samen met het papier volledig en weeg het.
4. Bereken het opgeloste aandeel door het onopgeloste deel van het begingewicht af te trekken. Tests volgens dezelfde methode zijn tussen partijen vergelijkbaar.

Hoe wordt propolis in het laboratorium geanalyseerd?

Voor commerciële handel en etiketinformatie is laboratoriumanalyse de basis. Het gehalte aan totale fenolen en flavonoïden wordt bepaald door propolisextract met spectrofotometrische methoden te meten. Sommige "propolistestkits" in de handel berusten ook op deze chemische reacties en vereisen een spectrofotometer en correct bereide standaarden; zonder opleiding gebruikt kunnen de uitslagen misleidend zijn.

Chromatografische methoden meten afzonderlijk de markerverbindingen die het planttype en de echtheid van propolis aangeven. In propolis van het populiertype zijn bepaalde flavonoïden en fenolzuuresters typische markers. Deze methoden worden ook gebruikt om vervalsingen op te sporen, zoals propolis waaraan van buitenaf was of plantenextract is toegevoegd.

Hoe neem je een monster voor het laboratorium?

• Stukjes van verschillende plaatsen in de partij worden gemengd tot een representatief monster.
• Het monster gaat in een schone, geurloze en tegen licht beschermde verpakking; daarop komen partijnummer, oogstdatum, methode (rooster of schrapen) en bijenstand.
• Het monster wordt koel gehouden; als het laboratorium dat vraagt, wordt het ingevroren verstuurd.
• Wil je een residuanalyse, vermeld dat dan uitdrukkelijk; propolis die tijdens een behandelperiode is gewonnen, wordt apart gemarkeerd.

Veelgemaakte fouten en misverstanden

• Kwaliteit bepalen met een pH-meting: de pH is geen wezenlijk criterium voor de kwaliteit van propolis.
• Kleur voor kwaliteit aanzien: een donkere kleur betekent niet goede of slechte propolis; de kleur hangt af van de bron.
• Antimicrobiële werking in het laboratorium omzetten in een gezondheidsclaim: een uitslag in de reageerbuis betekent niet dat het bij mensen een ziekte voorkomt of geneest.
• Schraap- en roosterpropolis mengen en één analyse laten doen: de uitslag geeft geen van beide partijen juist weer.
• Een sneltest in de plaats stellen van een officieel rapport: voor verkoop en etiket is een rapport van een deskundig laboratorium nodig.