Middelen bij Europees vuilbroed

Onder bestrijdingsmiddelen voor Europees vuilbroed (EVB) heeft de imker geen geneesmiddel in handen, maar hulpmiddelen voor diagnose, isolatie, raatvernieuwing en het versterken van het volk. De verwekker van de ziekte is de bacterie Melissococcus plutonius; die doodt larven meestal voordat de cel wordt gesloten. In Turkije is de ziekte aangifteplichtig en zijn antibiotica bij bijen niet toegestaan: isoleer bij een vermoeden de kast, meld het en volg de aanwijzingen van de officiële dierenarts op.

Wat betekent "bestrijding" bij EVB?

Anders dan Amerikaans vuilbroed (AVB) vormt EVB geen sporen; de verwekker kan echter maandenlang levensvatbaar blijven in raat en in resten van honing en ontlasting, en er kunnen volken zijn die de ziekte dragen zonder symptomen. De ziekte breekt vaak uit na een periode van stress: een koud en nat voorjaar, gebrek aan nectar en stuifmeel, te weinig voedsterbijen, vaak verplaatsen.

Daarom rust de bestrijding van EVB op drie pijlers:

• De besmetting doorbreken: Besmette raten uit de roulatie nemen en verplaatsing van materiaal en bijen stoppen.
• Het volk versterken: Voldoende voer en stuifmeel, ruimte die past bij de volkssterkte, zo nodig een jonge moer.
• Officiële procedure: De diagnose door een laboratorium laten bevestigen en het besluit van de bevoegde instantie uitvoeren.

Waarom geen antibiotica of "vuilbroedmiddel"?

Antibiotica onderdrukken de symptomen en maskeren de ziekte; de verwekker blijft in de kast en gaat naar andere bijenstanden over als het volk wordt verkocht of ramen worden verplaatst. Bovendien laten ze residuen achter in honing en was, waardoor de honing onverkoopbaar wordt. In Turkije zijn antibiotica bij bijen niet toegestaan.

Er is beperkt bewijs dat producten die worden verkocht als "weerstandsverhogend", "kruidenondersteuning tegen vuilbroed" of probioticum EVB voorkomen of genezen. Deze producten vervangen de echte maatregelen (raatvernieuwing, voeding, hygiëne) niet en mogen de diagnose niet vertragen.

Hoe herken je EVB? In de kast en bevestiging met een kit

• Sterfte bij open larven: De larven sterven meestal voordat de cel wordt gesloten.
• Kleur en houding: De parelwitte larve wordt geel en daarna bruin; ze verliest haar "C"-kromming, raakt verdraaid en zakt als het ware gesmolten op de bodem van de cel ineen.
• Schub: De ingedroogde resten vormen een rubberachtig schubje dat makkelijk uit de cel loskomt (bij AVB zit het muurvast).
• Luciferproef: De resten trekken geen draad of slechts een heel korte.
• Geur: Zuurachtig, soms azijnachtig.

Sneltests

In sommige landen worden voor EVB laterale-flowtests gebruikt, waarbij de verdachte larve in een buffervloeistof wordt fijngedrukt en op een testcassette wordt gedruppeld; de uitslag is na enkele minuten als lijn af te lezen. De kit versnelt de beslissing, maar vervangt de officiële diagnose niet: een positieve uitslag vereist melding en bevestiging door een laboratorium, en een negatieve uitslag sluit de ziekte niet uit als de symptomen aanhouden.

Wat doe je na een vermoeden en een diagnose?

1. Isoleer de kast: Verplaats geen ramen, bijen, honing en gereedschap uit deze kast; verenig en verkoop niet.
2. Meld het: Waarschuw de officiële veterinaire dienst; over de bemonstering en de toe te passen methode beslist de officiële dierenarts.
3. Voorkom roverij: Verklein de vliegopening en laat geen honing en raat openliggen.
4. Verscherp de hygiëne: Maak de kastbeitel tussen de kasten schoon, gebruik wegwerphandschoenen en doe de verdachte kast als laatste.
5. Voer de officiële methode uit: Bij lichte gevallen het volk versterken en besmette raten vervangen; bij ernstige gevallen de kunstzwermmethode (afschudden); bij zeer ernstige of terugkerende gevallen vernietiging.

Benodigde uitrusting voor de kunstzwermmethode (afschudden)

Afschudden is bij EVB de meest toegepaste methode zonder geneesmiddelen: de bijen worden afgeschud in een schone kast met alleen ramen met kunstraat, de oude raten worden vernietigd. Bij welk volk het wordt toegepast, beslist de bevoegde instantie. Wat je moet klaarzetten:

• Schone kastbak en bodem: Nieuw hout of hout dat is afgeschraapt en met een vlam uitgebrand.
• Ramen met kunstraat: Kunstraat uit een betrouwbare bron; oude raat wordt niet gebruikt.
• Moerrooster: Kan de eerste dagen tussen bodem en bak worden gelegd om te voorkomen dat de moer de kast verlaat.
• Voederbak en suikerstroop: Om nieuwe raat te bouwen hebben de bijen veel voer nodig.
• Afsluitbare transportbak of zak: Om besmette raten zonder roverij naar de plek van vernietiging te brengen.
• Reinigingsmateriaal: Een vlam of reinigingswater voor de kastbeitel, wegwerphandschoenen.

Reiniging na het afschudden

Na het afschudden worden de leeggekomen oude bakken, de bodemplank en de dekplank afgeschraapt en ontdaan van was en propolis; houten oppervlakken worden gereinigd met de methode die de bevoegde instantie passend vindt, meestal door ze met een vlam uit te branden. Oude raten worden niet aan een andere kast gegeven voordat ze zijn omgesmolten of verbrand. In de eerste weken van de nieuwe kast wordt doorgevoerd en het broednest regelmatig gecontroleerd; keren de symptomen terug, meld het dan opnieuw.

Middelen en maatregelen die EVB voorkomen