Testkits voor bijengezondheid

Testkits voor bijengezondheid zijn meetsets die de gezondheidstoestand van een volk omzetten in een getal of een duidelijke uitslag: varroatelkits, sneltests voor vuilbroed, een microscoopset voor nosema, een test op hygiënisch gedrag en residutests voor honing en was. Elke kit beantwoordt een andere vraag; geen enkele is op zichzelf een definitieve diagnose of behandeling. Goed gebruikt stellen ze je in staat om vroeg en op basis van metingen te beslissen, zonder op symptomen te wachten.

Welke test voor welke vraag?

Bepaal voordat je een testkit koopt wat je precies wilt weten. De onderstaande tabel vat de vragen samen die imkers het vaakst stellen, en de hulpmiddelen die ze beantwoorden:

Varroatestkits

Varroatestkits bestaan meestal uit twee in elkaar passende doorzichtige delen, een zeef en een maatstreep voor 300 bijen. Bij uitwassen met alcohol of water met afwasmiddel gaan de bijen dood, maar het resultaat is het betrouwbaarst; bij de poedersuikertest gaan de bijen terug in de kast. Het resultaat wordt uitgedrukt als mijten per 100 bijen, door het gevonden aantal mijten door drie te delen. Details staan op de pagina Hulpmiddelen voor het tellen van varroa.

Sneltests voor vuilbroed

Laterale-flowcassettes voor Amerikaans en Europees vuilbroed geven binnen enkele minuten een uitslag, nadat de verdachte larve in buffervloeistof is fijngedrukt en op de cassette is gedruppeld. De controlelijn laat zien dat de test geldig is, de testlijn dat de ziekteverwekker aanwezig is. Beide ziekten zijn in Turkije aangifteplichtig: isoleer bij een positieve uitslag de kast en meld het bij de officiële veterinaire dienst; een negatieve uitslag sluit de ziekte niet uit als de symptomen aanhouden. De stappen worden beschreven op de pagina Diagnosekits voor bijenziekten.

Testset voor nosema: de microscoop

Een betrouwbare snelle cassette voor nosema is niet gangbaar; de test wordt gedaan met een lichtmicroscoop met 400 keer vergroting. Een eenvoudige set bestaat uit een microscoop, objectglaasjes en dekglaasjes, een vijzeltje of een buisje om fijn te wrijven, een pipet en schoon water. Van oude haalbijen die bij de vliegopening terugkomen wordt een monster van ongeveer 30 bijen genomen; de achterlijven worden met water fijngewreven en er wordt gezocht naar ovale sporen met een glanzende rand. Om de sporendichtheid te meten kan een telkamer worden gebruikt. Imkers zonder microscoop kunnen het monster naar een laboratorium sturen.

Test op hygiënisch gedrag

Hygiënisch gedrag is de neiging van werksters om ziek of dood broed op te merken, de cel te openen en op te ruimen. Het draagt bij aan de weerstand van het volk tegen AVB, kalkbroed en varroa en wordt in de teelt als selectiecriterium gebruikt. Er zijn twee gangbare tests:

• Vriestest: Een klein stuk gesloten broed wordt door bevriezen gedood (met vloeibare stikstof of met een stuk raat dat in de vriezer is bevroren) en teruggezet in de kast. Meestal wordt na 24 uur gekeken hoeveel cellen zijn opgeruimd.
• Naaldtest: Een vast aantal gesloten broedcellen wordt met een dunne naald doorgeprikt, waardoor de pop sterft; een dag later worden de opgeruimde cellen geteld.

In de testset zitten een meetring of sjabloon, een dunne naald, een markeerstift en een registratieformulier. De resultaten worden tussen volken vergeleken; niet één test, maar enkele herhalingen geven een betrouwbaar beeld. Hygiënische volken zijn weerbaarder tegen ziekten, maar niet immuun; bij aangifteplichtige ziekten veranderen de regels niet.

Residutests voor honing en was

Honingverpakkers en sommige imkers gebruiken snelle residuteststrips om honing te screenen op residuen van antibiotica of andere middelen. Deze strips zoeken naar bepaalde stofgroepen en zijn bedoeld voor een voorlopige screening; een definitieve uitslag en een bepaling van de hoeveelheid gebeuren met een analyse in een geaccrediteerd laboratorium. Ook bij een vermoeden van acaricideresiduen in was of van vergiftiging door gewasbeschermingsmiddelen is een laboratoriumanalyse nodig.

Gezondheidstas voor bij de kast

Om veel tests bij de kast te kunnen doen, is het handig een kleine tas klaar te zetten:

• Uitwasbeker of poedersuikerpot, maatbeker, witte bak
• Lucifers of dunne wegwerpstokjes, pincet
• Sterke zaklamp en loep (of de telefooncamera)
• Wegwerphandschoenen, papieren zakken, potjes, etiketten en een watervaste pen
• Zo nodig een sneltestkit voor vuilbroed
• Logboek: datum, kastnummer, test en uitslag

Testkits kiezen en bewaren

• Doel: Lees naar welke ziekteverwekker of stof de kit zoekt en met welk monster hij werkt.
• Betrouwbaarheid: Kijk naar de door de fabrikant opgegeven gevoeligheid en specificiteit en of er een onafhankelijke validatie is.
• Handleiding: Kies kits met een duidelijke handleiding stap voor stap.
• Bewaren: Bewaar sneltestkits volgens houdbaarheidsdatum en bewaartemperatuur; laat ze niet in de zon in de auto liggen.
• Bevestiging: Zoek vooraf uit hoe een positieve uitslag wordt bevestigd en bij wie je het meldt.