Boorgereedschap voor ramen

Gereedschap voor het boren van raamgaten omvat hulpmiddelen zoals een boor, boormal, meervoudige boorbank en gatenpons waarmee je in de zijlatten van ramen (bij verticaal bedraden ook in de top- en onderlatten) goed uitgelijnde gaten op gelijke afstand maakt om de raamdraad door te halen. Deze gaten zijn niet bedoeld voor ventilatie of als doorgang voor bijen, maar alleen voor de draad; dat ze op de juiste plek en met de juiste diameter worden geboord, is een voorwaarde voor strak bedraden. Op deze pagina bespreken we de soorten gereedschap, de plaatsing van de gaten en veelgemaakte fouten.

Waarom boor je gaten in een raam?

Raamdraad wordt tussen de zijlatten gespannen om de kunstraat vlak en strak te houden. De draad loopt door kleine draadgaten die daarvoor in de zijlatten zijn geboord. De gaten dienen niet voor de luchtstroom in de kast of voor de beweging van bijen; uitleg van die strekking die in sommige bronnen voorkomt, klopt niet. Bijen lopen door de ruimten tussen de ramen en onder het raam door.

Veel fabrikanten verkopen zijlatten voorgeboord. Wie echter latten zonder gaten koopt, zelf ramen maakt of een ander bedradingspatroon wil gebruiken, moet zelf gaten boren.

Welk gereedschap is er voor het boren van raamgaten?

Handboor en dun boortje

Voldoende voor een klein aantal ramen. Voor hout gebruik je een scherp, dun boortje met centreerpunt. Uit de vrije hand is het lastig de gaten op één lijn te krijgen; werk daarom op zijn minst met afgetekende merktekens op de lat of met een eenvoudige mal.

Boormal (geleider)

Een houten of metalen deel dat op de zijlat past en op de plaats van de gaten metalen geleidebussen heeft. Omdat het boortje door de bus gaat, komen de gaten in elke lat op dezelfde plek en haaks te zitten. Je kunt meerdere zijlatten naast elkaar inklemmen en samen met de mal doorboren.

Kolomboor en meervoudige boorbank

Met een kolomboor (werkbankboor) boor je de gaten precies haaks in de lat. In commerciële bedrijven gebruikt men meerspillige boorbanken die alle gaten in een zijlat in één keer boren; met een aanslag en steun brengen ze elke lat in dezelfde positie.

Gatenpons en tang voor oogjes

Voor dunne zijlatten bestaan tangachtige gereedschappen die het gat ponsen in plaats van boren. Sommige modellen zetten tegelijk een metalen oogje in het gat. Het oogje voorkomt dat de gespannen draad in het zachte hout snijdt.

Waar en hoe moeten de gaten worden geboord?

• Op de middellijn van de lat: De gaten komen precies in het midden van de breedte van de zijlat; zo blijft de draad in het vlak van de kunstraat.
• In beide zijlatten op dezelfde hoogte: Zitten tegenover elkaar liggende gaten niet op één lijn, dan loopt de draad scheef en trekt de kunstraat krom.
• Op gelijke afstand: De draadrijen moeten gelijkmatig over de hoogte van het raam zijn verdeeld. In een hoog raam boor je meestal 3–4, in een laag raam 2–3 rijen gaten.
• Uit de buurt van de uiteinden: Een gat te dicht bij de verbinding met top- of onderlat kan de lat laten splijten en ervoor zorgen dat een spijker in het gat terechtkomt.
• Juiste diameter: Komt er geen oogje in, dan houd je het gat zo klein dat de draad er net makkelijk door gaat. Komt er wel een oogje in, dan kies je de diameter zo dat het lijfje van het oogje er strak in past. Een te groot gat verzwakt de lat.

Hoe boor je stap voor stap gaten in een raam?

1. Boor vóór de montage: Zijlatten boren voordat het raam in elkaar is gezet, is makkelijker en nauwkeuriger.
2. Maak een voorbeeldlat: Meet de plaats van de gaten op, teken ze af en gebruik deze lat als mal.
3. Bundel de latten: Klem zijlatten van dezelfde lengte met de uiteinden gelijk in een lijmtang.
4. Boor haaks: Boor met een mal of kolomboor en houd de boor loodrecht op de lat. Leg er een restplankje onder, zodat er aan de achterkant van de onderste lat geen splinters loskomen.
5. Verwijder bramen: Splinters aan de rand van het gat krassen de draad en verstoren de spanning.
6. Controleer: Test na de montage met een stuk draad of de gaten in beide zijlatten tegenover elkaar liggen.

Waar let je op bij het kiezen van boorgereedschap?

• Aantal ramen: Voor enkele tientallen ramen volstaan een handboor en een mal; voor honderden ramen kun je een kolomboor of meervoudige boorbank overwegen.
• Raamtype: De mal moet passen bij de lengte van je zijlatten en het aantal gaten.
• Gebruik van oogjes: Wil je oogjes plaatsen, dan werken modellen waarin gatenpons en zettang zijn gecombineerd sneller.
• Duurzame geleider: Bij houten mallen worden de gaten na verloop van tijd wijder; mallen met metalen bussen gaan lang mee.

Veiligheid en onderhoud

• Gebruik een scherp boortje; een bot boortje verbrandt het hout, geeft splinters en kan de lat laten splijten.
• Draag een veiligheidsbril en houd de latten niet met de hand vast, maar met een lijmtang.
• Ruim krullen en stof regelmatig op; houtstof moet je niet inademen.
• Bewaar mallen en ponsen droog en licht ingevet tegen roest; zorg dat er geen olie op de ramen komt.

Veelgemaakte fouten

• Gaten met de hand en op het oog uitlijnen; tegenover elkaar liggende gaten komen dan verschoven uit.
• Een te groot gat boren, waardoor de lat verzwakt of de draad in het gat speling krijgt.
• Te dicht bij de uiteinden van de lat boren, waardoor die splijt.
• Bramen niet verwijderen; de draad raakt bekrast en de spanning raakt verstoord.
• In zacht hout zonder oogjes zeer strakke draad spannen.