De stuifmeeldracht benutten

Stuifmeeldracht is de periode waarin de planten in de omgeving veel stuifmeel leveren en de haalbijen volop stuifmeel naar de kast brengen; ze bepaalt rechtstreeks de broedproductie en de groei van het volk. Er wordt minder over gesproken dan over de honingdracht, maar vooral de stuifmeelperioden in het vroege voorjaar en aan het eind van de zomer zijn voor de ontwikkeling en overwintering van het volk zelfs belangrijker dan honing. Deze pagina legt uit hoe je de stuifmeeldracht herkent, hoe je een tekort opmerkt en hoe je stuifmeelwinning in balans houdt.

Waarom is stuifmeel zo belangrijk voor het volk?

Stuifmeel is de enige natuurlijke eiwitbron van het volk; het levert daarnaast vet, vitaminen en mineralen. Voedsterbijen eten stuifmeel om koninginnengelei en voedersap af te scheiden en de larven te voeden. Zonder stuifmeel kan er geen broed worden grootgebracht.

Ook als er honing in de kast is, gaat de koningin minder leggen wanneer het stuifmeel op is, kunnen de voedsterbijen jonge larven niet grootbrengen en stopt de groei van het volk. Dat is in het voorjaar een veelvoorkomende verborgen beperking: de imker ziet raten met honing, maar begrijpt niet waarom het volk niet groeit.

Waarom is variatie in stuifmeel belangrijk?

Het eiwitgehalte en de aminozuursamenstelling van stuifmeel verschillen sterk per plantensoort. Sommig stuifmeel is rijk, ander stuifmeel arm; zonnebloemstuifmeel bijvoorbeeld geldt op zichzelf als een schrale voedselbron. Stuifmeel van één enkele bron levert een onvolledig eiwitpakket.

• Gevarieerde voeding: Onderzoek laat zien dat bijen die stuifmeel van verschillende planten krijgen, betere afweerwaarden en een grotere weerstand hebben.
• Eenzijdige landbouwgebieden: In grote monocultuurgebieden valt het stuifmeel na de bloei plotseling weg; daar zijn schaarse perioden veel strenger.
• Keuze van de standplaats: Plekken met bomen, struiken, weiland en bermbegroeiing in de omgeving leveren het hele jaar door evenwichtiger stuifmeel.

Hoe herken je de stuifmeeldracht?

• Waarneming bij de vliegopening: Het aantal bijen dat met stuifmeel aan de poten binnenkomt, is een directe indicator. Op een zonnige ochtend een paar minuten tellen geeft al een idee.
• Kleur van de klompjes: De kleur van de stuifmeelklompjes verraadt op welke plant de bijen vliegen; kleurverscheidenheid betekent verscheidenheid in bronnen.
• Stuifmeelkrans in de raat: De breedte van de stuifmeelband rond het broednest vertelt hoe het met de voorraad staat. Wordt de krans smaller of verdwijnt hij, dan dreigt er een tekort.
• Toestand van het broed: Bij stuifmeelgebrek zie je dat jonge larven onvoldoende worden gevoed, het broednest kleiner wordt en soms eitjes of jonge larven door de bijen worden opgegeten.

De stuifmeelperiode in het vroege voorjaar

Dit is de meest kritieke stuifmeelperiode van het jaar. Terwijl het volk de broedproductie opvoert, is de eiwitbehoefte het hoogst, terwijl het aanbod buiten nog beperkt is en het weer vaak het uitvliegen verhindert.

• Vroege bronnen: Wilg, hazelaar, gele kornoelje, fruitbomen zoals amandel en pruim, paardenbloem en allerlei wilde bloemen zijn in deze periode doorslaggevend.
• Wintervoorraad: Het stuifmeel dat het volk in de herfst heeft opgeslagen, houdt de broedproductie gaande tot er buiten weer bronnen bloeien.
• Standplaats: In streken zonder vroege stuifmeelbronnen loopt de ontwikkeling van het volk achter; overweeg dan de standplaats te herzien of bij te voeren.

De stuifmeelperiode aan het eind van de zomer en in de herfst

De tweede kritieke periode is het eind van de zomer en het begin van de herfst. Dan worden de winterbijen grootgebracht. Hun lange levensduur en weerstand hangen ervan af of ze tijdens hun ontwikkeling ruim stuifmeel krijgen en een goed vetlichaam opbouwen.

Stuifmeelgebrek aan het eind van de zomer betekent zwakke winterbijen en een riskante overwintering. Laatbloeiende bronnen (bijv. zonnebloem, katoen, laatbloeiende wilde planten en in kustgebieden klimop) zijn daarom waardevol. Ook een tijdige varroabestrijding in deze periode is noodzakelijk om de met stuifmeel grootgebrachte winterbijen gezond te houden.

Wat doe je bij stuifmeelgebrek?

1. Controleer de situatie: Beoordeel tegelijk het geringe aantal stuifmeeldraagsters bij de vliegopening, de smaller wordende stuifmeelkrans en het krimpende broednest.
2. Geef stuifmeel of een vervangmiddel: Natuurlijk stuifmeel is het beste; bij voorkeur ingevroren stuifmeel van je eigen bijenstand. Commerciële stuifmeelvervangers (eiwitkoeken) bieden een benaderende vervanging.
3. Breng het goed aan: Voer in koekvorm wordt direct boven de tros op de bovenlatten gelegd; het moet binnen bereik van de bijen liggen.
4. Geef weinig en vaak: Geef zoveel als de bijen in een paar dagen kunnen opeten; een koek die lang in de kast ligt, droogt uit, beschimmelt of trekt plagen aan.
5. Stop als de dracht op gang komt: Bij een natuurlijke stuifmeeldracht is bijvoeren overbodig.

Evenwicht tussen stuifmeelwinning en de behoefte van het volk

Een stuifmeelval verlaagt direct de eiwitaanvoer van het volk. De basisregel voor een imker die stuifmeel wint: zet de val alleen tijdens een rijke stuifmeeldracht, alleen op sterke volken en met tussenpozen in werking.

• Signaal om de val te sluiten: Wordt het broednest kleiner of de stuifmeelkrans smaller, zet de val dan meteen buiten werking.
• Volken waarvan je niet oogst: Van zwakke volken, pas gesplitste volken en volken met een nieuwe koningin wordt geen stuifmeel gewonnen.
• Kritieke perioden: In het vroege voorjaar en aan het eind van de zomer blijft de val uit; het stuifmeel uit die perioden verzamelt het volk voor zichzelf.