Koninginnengelei is de afscheiding van de kopklieren van jonge voedsterbijen. Alle larven krijgen haar in hun eerste dagen; alleen een larve die koningin wordt krijgt haar het hele ontwikkelingstraject.

Het beginsel

Het volk wordt overtuigd koninginnen op te kweken; kort daarna wordt de gelei uit de dop gehaald voordat de larve haar opeet.

De hoeveelheid in de dop bereikt haar maximum ongeveer drie dagen na het overlarven. Blijft de dop langer zitten, dan begint de larve haar te verbruiken.

Het oogstmoment ligt dus vast en moet worden genoteerd.

De opzet

• Doppen op een lat, de lat in een pleegraam
• Overlarven: Zo jonge larven mogelijk
• Startvolk: Moerloos, zeer vol, rijk aan jonge bijen
• Pleegvolk: Sterk en goed gevoerd; mag moergoed zijn met de koningin achter een rooster

Oogsten

• De larve wordt er eerst met een pincet uitgehaald; wordt zij beschadigd, dan mengt haar lichaamsvocht zich in de gelei
• De gelei wordt in één beweging vanaf de bodem opgenomen
• Gebruik hout, glas of voedselveilig kunststof; vermijd langdurig contact met metaal
• Werk koel en snel

De koelketen — het beslissende punt

Koninginnengelei is gevoelig voor warmte, licht en lucht. Zij moet vanaf het moment van winnen koud blijven.

• Koelbox van de stand naar de verwerkingsruimte
• Koelkast voor de korte termijn, vriezer voor de lange
• Donkere, luchtdichte glazen potjes
• Kleine inhoud; herhaald openen stelt het product aan lucht bloot

De kosten voor het volk

Een volk dat blijvend moerloos of half moerloos wordt gehouden raakt uitgeput; de voorraad jonge bijen loopt leeg.

• Wissel volken af
• Geef regelmatig eiwitondersteuning
• Voeg gesloten broed toe
• Neem een verzwakkend volk uit productie

De schaal

De opbrengst per dop is zeer klein. Zinvolle productie vraagt veel doppen, een vaste cyclus en exacte timing.

Koninginnengelei winnen is daarom een aparte productietak, geen bijzaak — de uitrusting en de koelketen moeten vooraf geregeld zijn.

Kwaliteit en administratie

Versheid wordt in het laboratorium beoordeeld. In het veld is het belangrijkste dat de oogstdatum en de bewaaromstandigheden worden vastgelegd; een versheidsclaim is alleen met aantekeningen te verdedigen.