Pleegvolken

Een afbouwkast (afbouwvolk) is een sterk volk dat de in het startvolk aangenomen moerdoppen verzorgt tot ze verzegeld en rijp zijn; de koningin wordt daarbij meestal met een rooster in de onderste bak gehouden. Omdat in deze kast wordt bepaald hoeveel dagen en hoeveel gelei de larve in de dop krijgt, wordt het grootste deel van de kwaliteit van de koningin in het afbouwvolk gevormd. Op deze pagina worden de inrichting, de raamindeling, de verzorgingskalender en de veelgemaakte fouten van de afbouwkast stap voor stap uitgelegd.

Waarvoor dient een afbouwkast?

Het startvolk zorgt alleen voor de aanname op de eerste dag. Van dag 1 tot dag 10 na het overlarven de larve ononderbroken gelei geven, de dop met was verlengen en verzegelen, en in de verzegelde fase de temperatuur op peil houden: dat is het werk van de afbouwkast. Een tekort aan voer of voedsterbijen in deze fase veroorzaakt een blijvend kwaliteitsverlies dat van buiten niet te zien is, maar zich later toont als een kleine, weinig leggende koningin.

Voor het voeden is moerloosheid niet nodig. Daarom wordt het afbouwvolk meestal moerrijk ingericht: het volk behoudt zijn normale toestand, raakt niet uitgeput en kan het hele seizoen vele malen worden gebruikt.

Soorten afbouwkasten

Hoe richt je een moerrijke afbouwkast in?

1. Keuze van het volk: Kies een gezond, zachtaardig en goed gevoed volk dat minstens twee bakken vult. Een zwak volk kan geen afbouwvolk zijn.
2. De koningin naar onderen: Zoek de koningin en laat haar met de broedramen in de onderste bak. Leg tussen de bakken een koninginnenrooster.
3. De bovenbak inrichten: Hang een of twee ramen open broed, een stuifmeelraam en honingramen uit de onderbak in de bovenbak. Het teeltraam komt tussen het raam met open broed en het stuifmeelraam.
4. Een dag wachten: De voedsterbijen volgen het open broed naar de bovenbak. Geef de doppen een dag nadat de indeling is gemaakt.
5. Voeren: Geef siroop met een raamvoerbak of bovenvoerder en zo nodig stuifmeelvervanger. Is er geen dracht, dan mag het voeren nooit stokken.
6. De doppen plaatsen: Zet de in het startvolk aangenomen lijsten snel en zonder schokken in de bovenbak van het afbouwvolk; schrijf het serienummer en de overlarfdatum op het raam.

Waar in de kast hang je het teeltraam?

Het teeltraam komt in het midden van de bovenbak, waar de voedsterbijen het dichtst zitten. Aan de ene kant jong open broed en aan de andere kant stuifmeel geeft het beste resultaat: het open broed trekt voedsterbijen aan, het stuifmeel brengt het eiwit voor de geleiproductie vlak ernaast.

• Warme zone: Laat de doppen niet aan de rand of in een koele hoek van de kast hangen; vooral in voorjaarsnachten die afkoelen, kunnen doppen aan de rand te koud worden.
• Ruimte tussen de ramen: De ramen aan weerszijden van de doppen moeten zo ver uit elkaar hangen dat de doppen kunnen uitgroeien; anders bouwen de bijen de doppen vast aan de naastgelegen raat.
• Principe van één serie: Twee open (niet verzegelde) series tegelijk in hetzelfde afbouwvolk verdelen de verzorging. Geef een nieuwe serie pas als de vorige verzegeld is.

Hoeveel doppen kan een afbouwvolk verzorgen?

Het aantal doppen dat een volk kan verzorgen is beperkt en hangt af van de sterkte van het volk, het aandeel jonge bijen en de dracht in de natuur. Geef je meer doppen dan de capaciteit toelaat, dan krijgen alle larven minder gelei en is het resultaat korte, kleine doppen.

De praktische aanpak: begin bij de eerste series met een klein aantal en kijk naar de lengte, dikte en oppervlaktestructuur van de verzegelde doppen; zijn ze groot en regelmatig, verhoog het aantal bij de volgende series dan stapsgewijs. Zodra de doppen kleiner worden, heb je de grens overschreden. Een paar goed verzorgde doppen zijn altijd meer waard dan veel zwakke.

Verzorgingskalender van de afbouwkast

Hoe herken je een goed afgebouwde dop?

• Lengte: Een lange, recht hangende dop; korte, stompe doppen wijzen op onvoldoende verzorging.
• Oppervlak: Een met was bewerkt, ruw oppervlak (dat aan een pinda-dop doet denken); een glad oppervlak met een dunne wand is een teken van zwakke verzorging.
• Vorm: Kromme, scheefhangende of aan de naastgelegen raat vastgebouwde doppen kunnen beschadigd zijn.
• Gelijkheid: Doppen van gelijke lengte binnen één serie laten zien dat de larven op dezelfde leeftijd zijn overgelarfd en gelijk zijn gevoed.

Veelgemaakte fouten en oplossingen

• Tekort aan voedsterbijen: Als er geen open broed naar de bovenbak gaat, blijven de jonge bijen beneden. Oplossing: voor elke serie een vers raam open broed naar boven.
• Onderbreking van het voer: Op regenachtige dagen valt de natuurlijke dracht plotseling weg. Oplossing: de voerbak altijd vol houden.
• Koud vervoer: Lijsten die bij het overzetten van start- naar afbouwvolk open blijven liggen, laten de larven afkoelen. Oplossing: de volken naast elkaar zetten en de lijsten met een vochtige doek afdekken.
• Verzegelde doppen schudden: Bij de controle op wilde doppen wordt het teeltraam ruw behandeld. Oplossing: controleren zonder het teeltraam aan te raken.
• Hetzelfde volk nooit laten rusten: In een lang seizoen raakt ook het afbouwvolk moe; twee afbouwvolken afwisselend gebruiken is veilig.