Propolisschermen en winning

Een propolisval (propolisrooster, propolismat) is een geperforeerde of van sleuven voorziene plaat die het instinct van bijen om nauwe kieren met propolis te dichten benut om in de kast schone propolis te verzamelen. De val wordt meestal onder de dekplank gelegd, wordt ingevroren zodra hij vol is en daarna gebogen zodat de propolis eraf springt. Een goede timing en uit de buurt blijven van behandelperioden zijn de twee voorwaarden voor een kwaliteitsproduct.

Hoe werkt een propolisval?

Bijen dichten in de kast kieren waardoor licht, lucht of kou binnenkomt en die te smal zijn om er zelf door te kruipen, met propolis. De val verplaatst dit gedrag naar een oppervlak dat de imker kiest: de vele smalle openingen in de plaat zijn voor de bijen "gaten die dicht moeten". Naarmate de bijen de openingen vullen, hoopt de propolis zich op op een oppervlak dat makkelijk los te halen is.

Anders dan afgeschraapte propolis bevat propolis uit een val geen houtsplinters, verf of stof; ook het wasgehalte is lager. Daarom is het de meest geschikte grondstof voor verwerking en verkoop.

Soorten propolisvallen

• Kunststof rooster (mat): Een flexibele kunststof plaat met fijne openingen; het meest gebruikte type. Dankzij de flexibiliteit springt bevroren propolis er bij het buigen gemakkelijk af.
• Plaat met sleuven: Platen met lange sleuven van enkele millimeters; ze werken volgens hetzelfde principe.
• Zijwandvallen: Panelen met smalle latjes of sleuven die in de zijwand van de kast of aan de rand van een bak worden geplaatst; bij sommige kasttypen in gebruik.
• Gaas: Metalen gaas kan ook, maar is moeilijk te buigen en te reinigen; propolis hecht steviger aan metaal.

Welk type je ook kiest, de plaat moet van voedselveilig materiaal zijn, makkelijk schoon te maken en passen bij de maat van de kast.

Waar en hoe plaats je een propolisval?

1. Plaats: Het rooster komt meestal in de bovenste bak, op de bovenlatten van de ramen en onder de dekplank.
2. Licht en lucht: Om de bijen aan te zetten tot dichten, wordt de dekplank iets opgetild of wordt boven het rooster een kleine ruimte gelaten. Het dak moet zo gesloten blijven dat er geen regen binnenkomt.
3. Bijenruimte: Tussen het rooster en de bovenlatten moet een ruimte zijn waarin de bijen kunnen lopen; anders kunnen ze de onderkant van het rooster met was dichtbouwen.
4. Controle: Controleer het rooster om de paar weken; zijn de meeste openingen gevuld, haal het dan weg en leg zo nodig een schoon rooster terug.

Wanneer plaats je een propolisval?

De productiefste periode is het eind van de zomer en de herfst, als de bijen zich op de winter voorbereiden en kieren dichten. In het voorjaar en tijdens een sterke nectardracht steken de bijen hun energie in honing en broed; propolis hoopt zich dan langzaam op.

• Haal hem weg vóór een behandeling: Wordt er tegen varroa of iets anders behandeld, dan wordt het rooster vóór de behandeling uit de kast gehaald. Vetoplosbare werkzame stoffen hopen zich op in propolis.
• Laat hem niet in de winter liggen: In koude streken kan een rooster met open spleten bovenop tijdens de overwintering warmteverlies veroorzaken; haal het vóór de winter weg en sluit de kast normaal af.
• Kies sterke volken: Zwakke volken vullen het rooster langzaam en krijgen kou van boven.

Hoe haal je propolis uit de val? Stap voor stap

1. Haal het rooster weg: Neem het volle rooster uit de kast; schud of veeg de bijen er voorzichtig af.
2. Stop het in een zak: Doe het rooster in een schone voedselzak; zo komt er geen stof of vuil bij en vang je de loskomende stukjes op.
3. Vries het in: Leg het rooster een paar uur of een nacht in de vriezer. In de kou wordt propolis hard en bros.
4. Buig en wrijf: Buig, rol of wrijf het bevroren rooster in de zak; de propolis springt er in schilfers af. Blijvende stukjes haal je er in bevroren toestand af met een kunststof schraper.
5. Uitzoeken: Verwijder stukjes bij, wasklontjes en ander vuil.
6. Verpakken: Doe de propolis, zolang hij koud is, in een luchtdichte, donkere pot en voorzie die van een etiket.

Wanneer verzamel je propolis door te schrapen?

Ook bij kasten zonder val kun je bij elke inspectie propolis van de raamoren en de randen van de bakken schrapen. Dat doe je zowel om de ramen makkelijker uit te nemen als om kleine hoeveelheden te verzamelen. Geschraapte propolis is echter vuiler; propolis van geschilderde oppervlakken kan verf en conserveringsmiddel bevatten en moet daarom apart worden gehouden en niet met partijen voor voedingsdoeleinden worden gemengd.

Reiniging en onderhoud van de val

• Verwijder resten door invriezen: Het dunne laagje dat op het rooster achterblijft, haal je er bij elke oogst af door opnieuw in te vriezen en te wrijven.
• Niet met heet water wassen: Propolis wordt in de warmte kleverig en verspreidt zich in de openingen; spoel zo nodig met koud water en laat drogen.
• Droog bewaren: Bewaar gereinigde roosters plat op een droge plek uit de zon; een verbogen rooster sluit niet meer goed aan in de kast.
• Ziekte: Het rooster van een kast waarin ziekte is vastgesteld, wordt niet in een andere kast gebruikt.

Veelgemaakte fouten

• Het rooster tijdens een behandeling in de kast laten: De hele partij bevat dan residuen.
• Het rooster de hele winter in de kast vergeten: Dat leidt tot warmteverlies en condensvorming.
• Geschraapte propolis en roosterpropolis mengen: Dat verlaagt de kwaliteit van de schone partij.
• Geen bijenruimte laten: De bijen vullen de onderkant van het rooster met was; er komt was in het product.
• Propolis warm en in het licht bewaren: De vluchtige bestanddelen gaan verloren.

Bij mensen die voortdurend met propolis werken, kan een contactallergie ontstaan; bij oogsten en uitzoeken zijn handschoenen verstandig.