Teeltsysteem met legkooi

Kooisystemen zonder overlarven (bijv. het Jenter-systeem; in Turkije in de volksmond ook janter genoemd) zijn installaties voor koninginnenteelt waarbij de koningin in een kunststof kastje in uitneembare celbodems legt en moerdoppen worden verkregen zonder de larve ooit aan te raken. Omdat ze geen vaardigheid met de overlarfnaald vergen, de larve niet beschadigen en larven van gelijke leeftijd opleveren, maken ze het beginnende telers makkelijker. Hieronder worden de onderdelen van het systeem, de werkvolgorde per dag, de aandachtspunten en de beperkingen uitgelegd.

Hoe werkt koninginnenteelt zonder overlarven?

Bij de klassieke methode neemt de imker de larve van één dag met een naald uit de raatcel en brengt haar over in een dop (overlarven). Bij kooisystemen zonder overlarven wordt de larve helemaal niet verplaatst: de koningin legt rechtstreeks in uitneembare kunststof bodems in de vorm van raatcellen. Als de eitjes zijn uitgekomen en de larven de juiste leeftijd hebben, worden deze bodems aan de achterkant uit het kastje gehaald, op houders gezet en op een doppenlat geplaatst. Zo gaat de larve samen met de bodem waarop ze uit het ei kwam naar het pleegvolk.

Het grote voordeel van het systeem is dat de handvaardigheid, het goede zicht en het licht die nodig zijn om een nauwelijks zichtbare larve van één dag met een naald op te pakken, niet meer nodig zijn. De biologie van de methode is dezelfde als bij overlarven: de larve wordt ook hier in start- en afbouwvolken als koningin gevoed.

Onderdelen van het systeem

• Kastje (raatcassette): Een kunststof behuizing die midden in een raat wordt ingebouwd, met een voorkant in de vorm van raatcellen en een afsluitbare achterkant.
• Celbodems (bodemdopjes): Kleine kunststof onderdelen die een voor een aan de achterkant van het kastje uit te nemen zijn; de koningin legt in de cellen die ze vormen.
• Voorklep met rooster: Houdt de koningin in het kastje; werkbijen kunnen door het rooster en eitjes en larven verzorgen.
• Houders en doppen: Verticaal staande onderdelen, zoals een dop, waarop de uitgenomen bodem wordt gezet; de houders worden op de doppenlat geschoven.
• Doppenlat en raam: Net als bij klassiek overlarven de lat waarop de houders worden gezet en het teeltraam.

Hoe gebruik je een kooisysteem zonder overlarven stap voor stap?

In de kalender hieronder is de dag waarop de koningin in het kastje wordt opgesloten "dag 0".

1. Laat het volk van tevoren aan het kastje wennen

Een nieuw kunststof kastje dat meteen wordt ingehangen, wordt vaak niet aanvaard en de koningin legt er niet in. Door de raat met het kastje een paar dagen van tevoren in het broednest van het teeltvolk te hangen, maken de bijen het oppervlak schoon en bekleden ze het met was. Ook helpt het als het kastje stevig in de raat vastzit zonder ruimte eromheen.

2. Sluit de koningin op

De koningin wordt in het kastje gezet en de roosterklep wordt gesloten. De raat met het kastje gaat terug midden in het broednest, in de warme zone. Meestal volstaat het de koningin ongeveer een dag op te sluiten.

3. Laat de koningin vrij

Als er genoeg eitjes in de bodems te zien zijn, wordt de klep geopend en keert de koningin terug naar het volk. Als de koningin lang opgesloten blijft, verstoort dat de orde in het volk en kan ze meer dan één eitje in dezelfde cel leggen.

4. Wacht op de juiste leeftijd van de larve en zet de bodems over

Het ei komt na drie dagen uit. De meest geschikte larve is een larve in haar eerste levensdag na het uitkomen; in de praktijk is dat ongeveer 4 dagen na het opsluiten van de koningin. De bodems met larven worden aan de achterkant van het kastje uitgenomen, op houders gezet en op de lat in het raam geplaatst. Het overzetten gebeurt snel, op een koele, schaduwrijke en windstille plek, zonder de larven te laten uitdrogen.

5. Geef ze aan het startvolk en het afbouwvolk

De latten gaan naar een moerloos, bijenrijk startvolk met veel jonge bijen. De aangenomen doppen gaan een dag later naar de afbouwkast. Vanaf dat moment is alles precies hetzelfde als bij klassiek overlarven.

Waar moet je op letten?

• De timing luistert nauw: Worden de bodems te laat uitgenomen, dan groeit de larve en daalt de kwaliteit van de koningin; één dag vertraging heeft duidelijk invloed op het resultaat. Schrijf de kalender op.
• Het kastje moet aanvaard zijn: In een kastje dat de bijen niet hebben aanvaard, legt de koningin niet; laat het kastje dan nog een paar dagen in het volk en probeer het opnieuw.
• Sterke dracht en voeren: Om de koningin in het kastje te laten leggen, moet het volk leglustig zijn, dus moet de voedselaanvoer doorgaan.
• Houd de koningin niet te lang vast: Langer dan nodig opgesloten zijn is slecht voor de koningin en het volk.
• Reinheid: Kunststof houdt geur vast; kastje en bodems moeten met heet water worden gereinigd, niet met chemicaliën in aanraking komen en afgesloten worden bewaard.
• Controle op één eitje: Zet geen bodems over met meer dan één eitje of die leeg zijn gebleven.

Vergelijking: systeem zonder overlarven en klassiek overlarven

Kortom: systemen zonder overlarven zijn een betrouwbare instap voor beginnende telers of voor wie moeite heeft met zien van dichtbij. Bedrijven die veel koninginnen telen, kiezen vanwege snelheid en flexibiliteit meestal voor klassiek overlarven; veel telers gebruiken beide methoden naast elkaar.

Veelgemaakte fouten

• Het kastje gebruiken zonder gewenning: De koningin legt niet en er gaan dagen verloren.
• Een zwak volk of een volk zonder dracht kiezen: Een koningin met weinig leglust gebruikt het kastje niet.
• Geen data noteren: Bij bodems waarvan niet bekend is op welke dag de koningin werd opgesloten, is de leeftijd van de larve niet te schatten.
• Bodems in de zon overzetten: De larven drogen binnen enkele minuten uit.
• Het kastje vuil opbergen: Kunststof met een vieze geur of schimmel verlaagt het volgende seizoen de aanname.