Koninginnenbank

Een koninginnenbank is het kortstondig bewaren van veel gekooide koninginnen in één enkel volk dat rijk is aan jonge bijen en hen verzorgt (bankvolk). In perioden waarin de productie in series verloopt, maar gebruik en verkoop verspreid plaatsvinden, maakt het mogelijk bevruchte of onbevruchte koninginnen een paar dagen tot een paar weken voorhanden te houden. Een koninginnenbank is een tijdelijke oplossing; hoe langer het duurt, hoe meer de kwaliteit van de koningin en het aannamepercentage dalen.

Waarom is een koninginnenbank nodig?

• Bevruchtingskastjes vrijmaken: Wordt een koningin die aan de leg is weggenomen en in de bank gezet, dan krijgt het kastje meteen een nieuwe dop; de productie per kastje stijgt.
• Verschil in timing: Koninginnen gaan in series aan de leg, terwijl de dagen voor moerwisseling, splitsen of levering anders uitvallen.
• Reserves aanhouden: Een volk dat zijn koningin verliest meteen een nieuwe geven, voorkomt een moerloze periode van weken.
• Tegenvallend weer en vervoer: Als invoeren of verzenden een paar dagen wordt uitgesteld, kunnen de koninginnen veilig wachten.

Hoe moet een bankvolk eruitzien?

Gekooide koninginnen kunnen zichzelf niet voeden; het zijn de werkbijen die hen door het gaas van het kooitje voeren. Daarom is het belangrijkste kenmerk van een bankvolk een overvloed aan jonge voedsterbijen.

• Zeer bijenrijk: De bijen moeten het bankraam volledig bedekken.
• Rijk aan jonge bijen: Door regelmatig een raam met uitlopend gesloten broed te geven, worden de jonge bijen voortdurend aangevuld.
• Ruim voer: Is er geen nectardracht, geef dan ononderbroken siroop en stuifmeel (of vervanger); honger is de belangrijkste oorzaak van koninginnenverlies in de bank.
• Moerloos of met de koningin achter een rooster: Een moerloze bank verzorgt de koninginnen gretiger, maar raakt snel uitgeput en zet zelf doppen aan. In een moerrijke bank wordt de koningin met een rooster in de onderste bak gehouden en komt het bankraam in de bovenbak tussen ramen met open broed; deze opzet is langer bruikbaar.
• Gezond: Een volk met een hoge varroabesmetting of ziekteverschijnselen wordt niet als bank gebruikt.

Hoe richt je een koninginnenbank in?

1. Het volk voorbereiden: Kies een sterk volk; leg bij een moerrijke bank een rooster en hang ramen met open broed en stuifmeel in de bovenbak. Wacht een dag.
2. Het bankraam voorbereiden: De kooitjes worden op latten in een raam of in een plank met gaten gezet. De gaaszijde van de kooitjes moet vrij blijven; de bijen moeten elk kooitje van twee kanten kunnen bereiken.
3. De kooitjes schikken: De kooitjes mogen elkaar niet raken; koninginnen in aangrenzende kooitjes kunnen elkaar door het gaas verwonden.
4. Begeleidende bijen verwijderen: Uit kooitjes die in de bank gaan, worden de begeleidende werksters meestal verwijderd; de koningin wordt door de bijen van het bankvolk gevoed.
5. Het raam plaatsen: Het bankraam komt midden in het broednest, tussen een raam met open broed en een stuifmeelraam.
6. Administratie bijhouden: Op elk kooitje worden de serie, de datum van uitlopen of begin van de leg en de herkomst van de koningin genoteerd.

Hoe lang kan een koningin in de bank blijven?

De bewaartijd in de bank moet zo kort mogelijk worden gehouden. Bevruchte koninginnen kunnen in een goede bank een paar weken blijven, maar elke dag zonder leg leidt tot krimpende eierstokken en een latere hervatting van de leg. Onbevruchte koninginnen mogen maar een paar dagen wachten, om hun paringsleeftijd niet te overschrijden; anders daalt de kans op een geslaagde paring.

Wat zijn de nadelen van een koninginnenbank?

• Kwaliteitsverlies: Een koningin die niet legt, verzwakt na verloop van tijd; ze komt langzamer weer aan de leg.
• Lagere aanname: Een koningin die lang in de bank heeft gezeten, wordt door het volk waaraan ze wordt gegeven moeilijker aanvaard.
• Lichamelijke schade: Bijen van het bankvolk kunnen door het gaas de poten en antennes van de koningin beschadigen. Controleer de poten van een koningin die uit het kooitje komt zorgvuldig.
• Uitputting van het bankvolk: Vooral moerloze banken verouderen snel, zetten zelf doppen aan of er gaan werksters leggen.

Verzorging van het bankvolk

• Aanvullen met gesloten broed: Geef ongeveer eens per week een raam met uitlopend gesloten broed uit andere volken.
• Doorlopend voeren: Stop bij het wegvallen van de dracht nooit met de steun van siroop en stuifmeel.
• Controle van de kooitjes: Controleer de kooitjes regelmatig; verwijder dode koninginnen meteen en noteer ze.
• Wilde doppen: Breek in een moerloze bank, of in een bank met broed in de bovenbak, de doppen uit die de bijen aanzetten.
• Afwisselen: Vervang het bankvolk in een lang seizoen, of geef het een pauze zodat het terugkeert naar zijn normale toestand.

Kort bewaren: in een verzendkooitje

Bij wachttijden van een paar dagen waarvoor geen bank nodig is, kan de koningin samen met een paar begeleidende werksters in een verzendkooitje worden gehouden waarvan één vak gevuld is met suikerdeeg (candy).

• Temperatuur: Op kamertemperatuur, op een koele maar niet koude plek; een koelkast of een plek naast de verwarming is ongeschikt.
• Licht: Een donkere, rustige omgeving; direct zonlicht en een afgesloten auto leiden snel tot de dood.
• Vocht en water: Eens per dag een druppel water op het gaas van het kooitje voorkomt dat de begeleidende bijen uitdrogen; het kooitje mag niet nat worden.
• Controle van de candy: Is het suikerdeeg uitgedroogd of op, dan lijdt de koningin honger.
• Duur: Zo kort mogelijk; duurt het langer dan een paar dagen, zet de koningin dan in een bank of een aflegger.

Alternatief voor een koninginnenbank: reserveafleggers

De gezondste manier om reservekoninginnen aan te houden is vaak niet de bank, maar kleine reserveafleggers (reserveaflegger, reservevolkje). In een aflegger blijft de koningin leggen, het volkje groeit, de kwaliteit van de koningin blijft behouden en zo nodig kan de aflegger in zijn geheel met een moerloos volk worden verenigd.

Een paar reserveafleggers op de bijenstand zorgen ervoor dat het verlies van een koningin geen crisis meer is. Een koninginnenbank is geschikt voor teeltbedrijven waar veel koninginnen kort moeten wachten.