Virussen zijn in vrijwel elk volk aanwezig. Wat bepaalt of zij schade doen is niet hun aanwezigheid maar hun belasting — en die wordt grotendeels door varroa bepaald.

Voor en na varroa

Vóór varroa kwamen deze virussen op lage niveaus voor, meestal zonder verschijnselen. Zij verspreidden zich via mond en voedsel en richtten zelden schade aan.

Varroa veranderde twee dingen:

• Directe overdracht: De mijt brengt het virus in de hemolymfe en omzeilt de natuurlijke barrières
• Onderdrukte afweer: Het beschadigde vetlichaam weert minder af

De voornaamste virussen

• Vleugelmisvormingsvirus: Het belangrijkste; verfrommelde vleugels, verkort achterlijf, sterk verkorte levensduur
• Acute en Israëlische acute verlammingsvirussen en Kashmir-virus: Nauw verwant; snel dodelijk bij activering, in het veld niet van elkaar te onderscheiden
• Chronische bijenverlammingsziekte: Kale, glanzend zwarte bijen, trillen, verlies van coördinatie
• Zakbroedvirus: Broedziekte; met vocht gevulde larve
• Zwarte moerdopvirus: Doodt poppen in moerdoppen; van belang bij koninginnenteelt

Het gevaar van de onzichtbare vorm

Een bij met misvormde vleugels zien is al een vergevorderd stadium.

De eigenlijke schade ontstaat bij besmetting zonder verschijnselen: een normaal ogende bij met een hoge viruslast leeft korter. Voor een winterbij is dat fataal — zij zou maanden moeten leven en leeft weken.

"Ik zie geen misvormde vleugels" is dus geen geruststelling.

Waarom het volk in de winter instort

De keten: hoge mijtdruk eind zomer → besmette winterbijen → beschadigd vetlichaam → vroege sterfte → het volk verdwijnt in januari of februari.

Veel honing en weinig bijen is het typische beeld.

Bestrijding

Er bestaat geen middel dat op het virus werkt. De maatregelen zijn indirect:

• Houd varroa onder controle — de enige werkelijk doeltreffende maatregel
• Meet vóór het opkweken van de winterbijen
• Houd de voeding op peil; gevarieerd stuifmeel ondersteunt de afweer
• Werk met lijnen met sterk hygiënisch gedrag
• Koop geen volken van onbekende herkomst
• Vernieuw de koningin van een verzwakt volk

Wat u moet onthouden

De namen van de virussen kennen levert een imker weinig op. Wat telt is dat vrijwel alle ernstige virusbeelden terugvoeren op één beheersbare factor: de mijtdruk.