Kleine zoogdieren als plaag

Kleine zoogdieren zoals muizen, ratten en spitsmuizen dringen vooral in de herfst en winter de kast binnen; als de bijen in een tros zitten, kunnen ze de ingang niet verdedigen. De schade wordt meestal pas in het voorjaar opgemerkt: aangeknaagde raten, uitwerpselen en een stinkend nest. Een muizenschuif die in de herfst op tijd wordt aangebracht, voorkomt het probleem vrijwel volledig.

Welke dieren, en wanneer?

Wanneer het kouder wordt en de bijen een tros vormen, blijven de onderkant en de zijkanten van de kast onbewaakt. Een warme, droge kast vol honing en stuifmeel is ideaal voor knaagdieren die een onderkomen voor de winter zoeken.

• Muizen (huismuis, bosmuis): De meest voorkomende winterplaag. Ze bouwen hun nest in de buitenste ramen, ver van de tros.
• Ratten: Omdat ze groter zijn, richten ze zwaardere schade aan hout en ramen aan; ze dringen binnen in verwaarloosde kasten met kieren.
• Spitsmuizen: Kleine insectenetende zoogdieren; ze kunnen door smalle openingen naar binnen en in de winter bijen eten. In de raat richten ze minder schade aan dan muizen.
• Grotere zoogdieren zoals de das: Komen niet in de kast, maar kunnen in sommige streken aan de kast krabben, haar omgooien of de onderkant openbreken om bij broed en honing te komen.

Symptomen: waar let je op bij de kast?

Het is niet nodig de kast midden in de winter te openen; de meeste symptomen zijn van buitenaf en op de bodemplank te herkennen.

• Waskruimels en stukjes raat voor het vlieggat: Wijzen erop dat er binnen wordt geknaagd.
• Nestmateriaal op de bodemplank: Droog gras, bladeren, papier en houtsnippers.
• Uitwerpselen van knaagdieren en een scherpe urinegeur: De bijen houden niet van die geur en gebruiken vervuilde ramen met tegenzin.
• Aangeknaagde ramen en raten: Uitholingen onderaan, vooral in de buitenste ramen ver van de tros.
• Dode bijen voor de kast of op de bodem waarvan de kop of het borststuk is opgegeten.
• Een onrustige, uiteengevallen tros: Een volk dat voortdurend wordt verstoord, verbruikt meer voer en verzwakt; zwakke volken komen de winter mogelijk niet door.

Preventie: muizenschuif en vlieggatvernauwing

De blijvende oplossing is het dier fysiek de toegang tot de kast te beletten. Een geperforeerde metalen strip op het vlieggat (muizenschuif) laat de bijen door en houdt de muis tegen.

1. Timing: Breng de muizenschuif in de herfst aan, voordat de nachten koud worden en de tros zich begint te vormen. Ook in streken met zachte winters is aanbrengen in de herfst de veilige keuze.
2. Controleer eerst de binnenkant: Zorg er voor het aanbrengen van de schuif voor dat er geen muis in de kast zit; anders sluit u het dier binnen op.
3. De juiste maat: Bij gangbare muizenschuiven zijn de gaten ongeveer 9,5 mm. Ook de hoogte van de vliegopening moet zo laag zijn dat er geen muis doorheen kan; een kier die naast of onder de schuif openblijft, maakt de hele maatregel zinloos.
4. Verstopping door dode bijen: Controleer de hele winter, vooral na koude perioden, van buitenaf of de ingang niet door dode bijen verstopt is; is dat zo, maak haar dan met een dun stokje vrij.
5. Verwijder de schuif in het voorjaar: Haal de muizenschuif weg zodra het volk groeit en veel stuifmeel begint binnen te brengen; de metalen randen kunnen de stuifmeelklompjes van de poten schrapen.

Herstel daarnaast kieren in de kastwand, een losse bodemplank en openingen bij het dak. Door de kast op een onderstel te zetten, vermindert u het vocht en maakt u het knaagdieren moeilijker om binnen te komen.

Wat te doen als er toch een muis in zit?

1. Open de kast op een geschikte, windstille en zachte dag kort; verwijder de muis en het nestmateriaal.
2. Haal met uitwerpselen besmeurde, aangeknaagde raten weg; zet zwaar vervuilde ramen apart om om te smelten.
3. Richt het volk opnieuw in met schone ramen met honing en stuifmeel naast de tros; laat de kast niet onnodig groot.
4. Maak de bodemplank schoon en breng de muizenschuif aan.
5. Controleer het volk in het voorjaar; is het zwak, overweeg dan het te verenigen met een sterk volk.

Bescherm de raatopslag

Ook lege raten in de opslag trekken knaagdieren aan; de schade is daar vaak groter dan in een bewoonde kast. Bewaar de raten in knaagdierdichte, afgesloten kasten of in goed sluitende kastbakken, boven de grond. Dicht de kieren onder de deuren van de opslagruimte.

Veelgemaakte fouten

• De muizenschuif pas midden in de winter aanbrengen, als de muis zich al heeft genesteld.
• Het vlieggat vernauwen, maar de kier tussen bodemplank en kastbak open laten.
• De kast vóór de winter groter laten dan het volk kan vullen; lege buitenste ramen zijn de favoriete plek van de muis.
• De muizenschuif in het voorjaar vergeten, waardoor stuifmeelaanvoer en ventilatie worden belemmerd.

Veel kleine zoogdieren zijn nuttig in het ecosysteem en sommige zijn beschermd. Het doel is niet de dieren uit te roeien, maar hun toegang tot de kast en de opslag af te sluiten.