De koningin is het enige vruchtbare vrouwtje in het volk. Zij legt niet alleen eitjes; met haar feromoon houdt zij het volk als eenheid bijeen.

Hoe u haar herkent

• Een lang achterlijf dat door de vleugels niet wordt bedekt
• Trager en doelgerichter in beweging dan de werksters
• Geen stuifmeelkorfje op de achterpoten
• Vaak omringd door een hofstaat die haar voert en verzorgt

Haar vinden is niet altijd nodig: eitjes en een regelmatig broednest zijn voldoende bewijs dat zij er is.

De bruidsvlucht

Enkele dagen na het uitlopen rijpt zij, en bij geschikt weer vliegt zij uit om te paren. Zij gaat naar plaatsen waar darren samenkomen en paart daar met veel darren.

Het ontvangen sperma bewaart zij en gebruikt zij haar leven lang. Meervoudige paring geeft het volk genetische verscheidenheid, wat de weerstand tegen ziekte rechtstreeks vergroot.

Blijft het weer lang slecht, dan kan zij onvoldoende of niet gepaard aan de leg gaan. Zo'n koningin produceert alleen darren en moet worden vervangen.

Feromoon

Het feromoon van de koningin doet meer dan haar aanwezigheid melden:

• Het remt de eierstokken van de werksters
• Het houdt het volk als eenheid bijeen
• Het onderdrukt de neiging moerdoppen aan te zetten

Neemt de afgifte af — door leeftijd of overbevolking — dan begint het volk aan vervanging of aan zwermvoorbereiding.

Tekenen van veroudering

• Hiaatrijk, onregelmatig broednest
• Bult darrenbroed in werkstercellen
• Toenemende zwermneiging
• Het volk zet stilzwijgend moerdoppen aan

Merken

Een gemerkte koningin is sneller te vinden en haar leeftijd is bekend. Er bestaat een internationale kleurcode per jaartal.

Gebruik een merkbuisje of -kooitje; met de hand vastpakken is riskant.

Vernieuwen

Regelmatig vernieuwen is een van de krachtigste ingrepen die er zijn: de zwermneiging daalt, steeklust kan verdwijnen en er ontstaat een broedpauze die een venster voor varroabehandeling opent.

Moerloosheid

Gaat de koningin verloren en is er geen jong broed, dan kan het volk zichzelf niet redden. Er ontstaan darrenbroedige werksters en het volk gaat verloren.

Het antwoord is een raam met eitjes geven, een nieuwe koningin invoeren, of verenigen.