Volken versterken

Volken versterken betekent een zwak gebleven bijenvolk met gesloten broed, extra bijen, het inperken van de ruimte, bijvoeren, moervervanging of verenigen omvormen tot een eenheid die de dracht kan benutten en zichzelf kan verdedigen. De eerste stap is altijd de oorzaak van de zwakte opsporen; versterken zonder de oorzaak te kennen, verspilt de kracht van gezonde volken.

Waarom is een zwak volk gevaarlijk?

Een zwak volk herstelt zich niet gemakkelijk op eigen kracht. Weinig bijen kunnen maar weinig broed warm houden; weinig haalbijen brengen weinig nectar binnen. Het kan zijn ingang niet verdedigen en ligt open voor rovende bijen en voor wespen en hoornaars. Wasmot en de kleine kastkever nemen lege raten snel in bezit. Bovendien verspreiden ziekten en mijten zich via de roversvolken over de bijenstand wanneer zwakke volken worden beroofd.

Waarom is het volk zwak? Zoek eerst de oorzaak

Versterken met gesloten broed (gelijkmaken)

Dit is de meest gebruikte en doeltreffendste methode. Uit een sterk volk wordt een raam met bijna uitlopend gesloten broed genomen en aan het zwakke volk gegeven. Binnen enkele dagen komen er honderden jonge bijen uit dit raam die zich bij het zwakke volk voegen.

1. Kies het donorvolk: Een gezond, sterk volk, eventueel een dat zwermdruk vertoont.
2. Kies het juiste raam: Een broedraam dat grotendeels gesloten is en waarvan de dekseltjes hier en daar al opengaan.
3. Controleer op de moer: Zorg dat de moer niet op het raam zit.
4. Schud de bijen af: Schud de bijen van het raam terug in de donorkast om het risico op gevechten te verminderen.
5. Plaats het naast het broednest: Zet het direct naast het broednest van het zwakke volk, waar het warm gehouden kan worden.
6. Eén raam tegelijk: Een zwak volk kan meer niet warm houden; zo nodig wordt een week later een tweede raam gegeven.

Gesloten broed heeft de voorkeur boven open broed: open larven vragen veel voedsterbijen en een zwak volk kan die last niet dragen. Deze methode verlaagt tegelijk de zwermdruk van het sterke volk; één handeling, twee voordelen.

Bijen toevoegen en kasten verwisselen

• Jonge bijen bijschudden: Jonge voedsterbijen van de broedramen van een sterk volk kunnen bij het zwakke volk worden geschud. Jonge bijen blijven meestal in de nieuwe kast; om gevechten te verminderen kun je licht roken of dunne siroop vernevelen om de geur gelijk te maken.
• Kasten van plaats verwisselen: Tijdens de nectardracht worden de plaatsen van een sterke en een zwakke kast overdag verwisseld. De haalbijen van de sterke kast keren terug naar de oude plek, dus naar de zwakke kast. Doe dit alleen als beide volken gezond zijn en er volop dracht is; in drachtloze tijden kan het tot gevechten leiden.

De ruimte inperken: de goedkoopste versterking

Een zwak volk kan een grote ruimte niet warm houden en niet verdedigen. Neem overbodige bakken weg, beperk het volk met een schied tot het aantal ramen dat met bijen bezet is, en vernauw het vlieggat. Als het volume van de kast bij het aantal bijen past, wordt het broed warm gehouden, wordt de voorraad verdedigd en daalt het risico op wasmot en roverij.

Deze methode kost helemaal niets en werkt vaak het best. Zeer kleine volken overzetten in een kernvolkkast dient hetzelfde doel.

Bijvoeren: geeft energie, geen bijen

Bij een volk zonder voorraad is bijvoeren noodzakelijk. Vergeet echter niet dat siroop op zichzelf het volk niet laat groeien: siroop geeft energie, het eiwit voor de broedproductie komt uit stuifmeel.

• Dunne siroop (ongeveer 1 deel suiker op 1 deel water) stimuleert bij zacht weer de broedproductie.
• Stuifmeel of een stuifmeelvervanger is zinvol als je broed wilt laten grootbrengen terwijl er in de natuur geen stuifmeel is.
• Voer een zwak volk in de kast en ’s avonds; gemorste siroop buiten zet roverij in gang.

De moer vervangen

Is de moer de oorzaak van de zwakte, dan zijn alle andere ingrepen tijdelijk. Een jonge, goed gepaarde moer brengt het volk in het juiste seizoen binnen enkele weken weer op de been.

• De oude of problematische moer wordt opgezocht en weggenomen; het volk blijft enkele uren tot een dag moerloos.
• De nieuwe bevruchte moer wordt toegevoegd in een invoerkooitje met deegpropje; de kast wordt ongeveer een week niet geopend.
• In een volk met eierleggende werksters wordt een moer meestal niet aanvaard; zulke volken verenigen met een gezond volk of de bijen op de bijenstand afschudden en verspreiden is realistischer.

Verenigen: van twee zwakke één sterk volk

Is het volk erg zwak of is het seizoen al te ver gevorderd, dan is verenigen verstandiger dan versterken. Een volk dat zwak de winter ingaat, gaat meestal verloren; een verenigd volk komt de winter door en kan in het voorjaar weer worden gesplitst om het aantal terug te winnen.

1. Beslis welke moer blijft; neem de andere weg.
2. Leg een enkele laag krantenpapier op de broedkamer van het sterke volk en maak er een paar kleine sneetjes in.
3. Zet het zwakke volk met bak en al op de krant.
4. De bijen knagen de krant in een of twee dagen weg; in die tijd mengen de geuren zich en worden gevechten minder.
5. Orden na een week de ramen en neem de lege ramen weg.

Een ziek volk wordt niet verenigd. Als een van beide volken moerloos is, en al lang moerloos (met eierleggende werksters), moet het verenigen voorzichtiger gebeuren.

Het juiste moment om te versterken

Versterken is het zinvolst in het voorjaar en het begin van de zomer; het volk heeft dan een groeiseizoen voor zich en elk gegeven broedraam betaalt zich meervoudig terug. In het najaar een zwak volk proberen te versterken, verzwakt vaak de sterke volken en is verspilling; in die periode is verenigen de juiste keuze.

Veelgemaakte fouten

• Versterken zonder de oorzaak te kennen: Is er een moer- of ziekteprobleem, dan is het gegeven broed verspild.
• Open broed geven: Het zwakke volk kan het niet verzorgen en het broed koelt af.
• Veel ramen tegelijk geven: Broed dat niet warm gehouden kan worden, sterft.
• Per ongeluk de moer verplaatsen: Het sterke volk wordt moerloos.
• Het sterke volk te veel verzwakken: Te veel ramen uit het donorvolk nemen vóór de hoofddracht betekent twee middelmatige volken en een lage honingopbrengst.