Plagen buiten de kast

Plagen buiten de kast zijn hoornaars en wespen, vogels zoals de bijeneter, mieren, muizen en grote dieren zoals beren. De meeste maken een volk op zichzelf niet kapot; de schade hangt af van hoe lang de druk aanhoudt en hoe sterk het volk is. Deze pagina vat samen welke plaag wanneer komt, hoe u haar herkent en welke algemene maatregelen er zijn; de details per soort staan op de eigen pagina's.

Welke plaag, en wanneer?

Hoornaars en wespen

In Turkije is dit de groep plagen buiten de kast die de imker de meeste schade berokkent. De Europese hoornaar (Vespa crabro) en vooral de in het zuiden en westen wijdverbreide Oosterse hoornaar (Vespa orientalis) jagen voor de kast op bijen. De invasieve geelpotige hoornaar (Vespa velutina), die zich in Europa heeft verspreid, vertoont hetzelfde gedrag; er wordt gevraagd elke waarneming aan de autoriteiten te melden.

De eigenlijke schade komt minder van het aantal gevangen bijen dan van de druk zelf: door de jager die bij de ingang wacht, vliegen de haalbijen niet uit, stopt de aanvoer van stuifmeel en nectar en gaat het volk zwak en met een kleine voorraad de winter in. Kleinere wespen (Vespula-soorten) dringen daarentegen de kast binnen en slepen honing en broed weg; ze kunnen een zwak volk binnen enkele dagen leegroven.

Wat te doen

• Vernauw het vlieggat. In de nazomer moet de ingang worden teruggebracht tot een breedte die het volk gemakkelijk kan verdedigen. Op zichzelf de meest effectieve maatregel.
• Verenig zwakke volken of zet ze weg bij de sterke volken; een zwak volk verspreidt roverij over de bijenstand.
• Laat geen zoetigheid op de bijenstand achter. Open en bloot staande siroop, slingerresten, gemorste honing en rottend fruit trekken hoornaars aan.
• Ingangsbeschermers (een gordijn van gaas, een hoornaarrooster) maken het de jager moeilijker de ingang te naderen; ze helpen de haalbijen te blijven uitvliegen.
• Het vangen van hoornaars voor de kast met een vliegenmepper is gangbaar; bij zware druk is het op zichzelf niet voldoende.

Vogels

De soort die in Turkije van belang is, is de bijeneter (Merops apiaster). Hij jaagt in groepen boven de bijenstand; bij zware druk stoppen de haalbijen met vliegen en kunnen moeren die op bruidsvlucht gaan verloren gaan. Daarom is hij vooral voor moerentelers van belang.

De bijeneter is in veel landen, waaronder Turkije, beschermd; hem bejagen en zijn nesten verstoren is verboden. Wat u kunt doen: de bijenstand ver van aarden taluds en zandgroeven zetten waar de vogels in groten getale broeden, de kasten in perioden van intensieve jacht tijdelijk verplaatsen en de bevruchtingskastjes in die periode op een plek zetten waar de druk laag is.

In de winter kan de koolmees op de kast tikken en de naar buiten komende bijen eten; spechten kunnen in sommige streken gaten in de kastwand hakken. Door de kast de hele winter met gaas te omringen, wordt deze schade voorkomen.

Mieren en andere kleine jagers

Mieren doen een sterk volk zelden kwaad; zwakke volken, bevruchtingskastjes en kasten die worden bijgevoerd, hebben er echter last van. De poten van de kast in bakjes met water zetten, een kleverige barrière op de poten aanbrengen en het gras onder de kast kort houden is in de meeste gevallen voldoende. Gebruik geen insecticide vlak naast de kast; ook de bijen worden erdoor getroffen.

De doodshoofdvlinder (Acherontia atropos) kan in de herfst de kast binnendringen en honing stelen; een vernauwde ingang voorkomt ook dat. Kikkers, spinnen, bidsprinkhanen en de bijenwolf (Philanthus) vangen afzonderlijke bijen; meestal bedreigen ze het volk niet.

Zoogdieren

Muis en rat

Wanneer de bijen zich in de wintertros terugtrekken, is de ingang onbewaakt. De muis dringt binnen, bouwt een nest in de onderste ramen en knaagt aan de raten; het volk wordt in het voorjaar vaak zwak of dood aangetroffen. Aan het begin van de winter, voordat de kou invalt, moet een muizenschuif worden aangebracht.

Beer en andere grote dieren

De beer is in streken zoals het Zwarte Zeegebied en Oost-Anatolië een serieuze bedreiging voor bijenstanden; hij gooit de kast om en eet honing en broed, en een beer die eenmaal is geweest, komt meestal terug. De meest effectieve oplossing is een goed aangelegd en regelmatig onderhouden schrikdraad: het moet goed geaard zijn, het gras onder de draad moet worden weggehaald en de spanning moet het hele seizoen worden gecontroleerd. De beer is beschermd; wend u bij schade tot de plaatselijke natuurbeschermings- en landbouwinstanties.

Dassen en wilde zwijnen kunnen de kast omgooien of rond de ingang graven; grazend vee kan tegen de kast schuren en haar omverduwen. Een stevig onderstel hoog boven de grond, de kasten aan het onderstel vastmaken en een omheining voorkomen deze schade grotendeels.

Algemene maatregelen (checklist)

• Sterk volk: Een volk met veel bijen verdedigt zijn ingang; de meeste plagen buiten de kast kiezen een zwak volk.
• Ingang afgestemd op het seizoen: Vernauw in de nazomer, breng aan het begin van de winter een muizenschuif aan.
• Schone bijenstand: Laat geen siroop, honing, raten en rot fruit open en bloot staan; slinger honing in een afgesloten ruimte.
• Stevige opstelling: Zet de kast hoog boven de grond, zet haar vast op het onderstel; omhein zo nodig.
• Standplaats: Blijf uit de buurt van broedgebieden van de bijeneter en plekken met zware hoornaardruk.
• Regelmatige observatie: Een paar minuten voor het vlieggat staan brengt de meeste plagen van buiten vroeg aan het licht.

Invasieve soorten en melding

Invasieve soorten zoals de geelpotige hoornaar zijn in veel landen plagen waarvan melding wordt gevraagd. Ziet u een hoornaar die nog niet eerder in uw streek is waargenomen, maak dan een foto, bewaar zo mogelijk een exemplaar en meld het bij de landbouwautoriteit. Probeer het nest niet zelf te vernietigen; het risico op steken is groot, en het is belangrijk dat de autoriteiten de plaats van het nest vaststellen om de verspreiding te beperken.

Beoordeel de symptomen in je kast

Beschrijf de symptomen of voeg een foto toe; de BeesLike-app zet mogelijke ziekten op volgorde en stelt vragen om ze te onderscheiden.

Zo werkt de ziektecheck →