Wilde planten en natuurlijke bronnen

Wilde planten – spontaan groeiende kruiden, struiken en bloemen – zijn de betrouwbaarste en meest gevarieerde bron van nectar en pollen voor de bijenteelt. Soorten als tijm, salie, slangenkruid, hokjespeul, centaurie, heide en lavendel bloeien verspreid over het seizoen, vullen de gaten op die landbouwgewassen achterlaten en geven het volk gevarieerde pollen. Deze pagina beschrijft de belangrijke wilde drachtplanten van Turkije, hun bloeiperioden en manieren om deze bronnen te beschermen.

Waarom zijn wilde planten zo waardevol?

• Verscheidenheid: Verschillende soorten bieden pollen met een verschillende voedingssamenstelling; dat draagt rechtstreeks bij aan de gezondheid van het volk.
• Continuïteit: De soorten bloeien na elkaar; er vallen minder drachtgaten.
• Weinig risico op bestrijdingsmiddelen: Op weiden, in struikgewas en op berghellingen wordt veel minder gespoten dan in landbouwgebieden.
• Aangepast aan droogte: Inheemse soorten zijn gewend aan het plaatselijke klimaat en kunnen zelfs in droge zomers nectar blijven afscheiden.

Een streek die rijk is aan wilde bronnen, geeft soms minder honing dan een streek met grote monoculturen, maar de volken ontwikkelen zich er meestal gezonder en evenwichtiger. De meerbloemige honing (bloemenhoning) van Turkije komt grotendeels uit deze bron.

De belangrijke wilde drachtplanten van Turkije

De data zijn algemene perioden. Dezelfde soort kan aan de kust in het voorjaar en op de hoge hoogvlakte midden in de zomer bloeien; de bloei verschilt per regio, hoogteligging en jaar.

Tijm en salie: de drachtplanten van de bergen

De naam tijm (in het Turks "kekik") omvat in Turkije veel soorten uit meerdere geslachten: Thymus (wilde tijm), Thymbra spicata (in Turkije zahter of karabaş kekik genoemd) en Origanum (marjoleinsoorten zoals İzmir kekiği). Ze zijn algemeen op stenige hellingen, in de maquis en op de steppe en geven veel, suikerrijke nectar. Tijmhoning is amberkleurig met een scherp, lang aanhoudend aroma; meestal kristalliseert hij binnen enkele maanden fijnkorrelig.

Salie (Salvia) is in Turkije met een groot aantal soorten vertegenwoordigd, waarvan een aanzienlijk deel endemisch is. De bloemen hebben een hefboommechanisme dat pollen op de rug van de bij afzet. De honing komt meestal in meerbloemige honing terecht.

Slangenkruid en phacelia: planten met blauwe pollen

Slangenkruid (Echium) groeit langs wegen, op braakliggende akkers en droge hellingen. Het bloeit lang, geeft de hele dag nectar en is een geliefde bron bij bijen. De pollenklompjes zijn donkerblauw tot marineblauw. Omdat het voor vee giftige alkaloïden bevat, is het op weiden ongewenst, maar voor de imker is het waardevol.

Phacelia (Phacelia tanacetifolia) komt uit Amerika en groeit in Turkije niet in het wild, maar wordt gezaaid als bijenweide en groenbemester. Ze bloeit ongeveer twee maanden na het zaaien; door op verschillende data te zaaien kunnen schaarsteperioden worden overbrugd. Op phacelia verzamelen bijen zowel nectar als blauwgrijze pollen.

Wat voor honing is heidehoning?

Onder heide worden, afhankelijk van de streek, soorten dopheide (Erica) en struikheide (Calluna vulgaris) verstaan. Boomheide (Erica arborea) bloeit in het voorjaar, terwijl sommige dopheidesoorten in Zuidwest-Anatolië en de struikheide aan de Zwarte Zee en in Thracië eind zomer en in de herfst bloeien. Die late bloei is zeer waardevol, omdat ze samenvalt met de periode waarin de winterbijen worden grootgebracht.

Heidehoning is donker, roodachtig bruin en heeft een uitgesproken aroma. Honing van struikheide (Calluna) is geleiachtig (thixotroop): bij roeren wordt hij vloeibaar, bij stilstand wordt hij weer stevig. Daardoor komt hij moeilijk uit de slinger; men verkoopt hem als raathoning, perst hem of gebruikt speciale losmaakgereedschappen.

Hokjespeul en centaurie: bronnen van steppe en hoogvlakte

Hokjespeul (Astragalus) is een van de soortenrijkste plantengeslachten van Turkije: er zijn honderden soorten, waarvan het merendeel endemisch is. De doornige, kussenvormige hokjespeulsoorten van de hoogvlakten in Oost- en Centraal-Anatolië behoren begin zomer tot de belangrijkste bronnen voor de bijenteelt op de hoogvlakte. De lichte kleur en milde smaak van bergweidehoning zijn voor een groot deel aan hokjespeul te danken.

Ook centaurieën (Centaurea) zijn in Turkije met veel endemische soorten vertegenwoordigd. Doordat ze in droge zomermaanden, wanneer de meeste planten stoppen met nectarafscheiding, nectar blijven geven, zijn ze waardevol in Centraal-Anatolië en op de steppe.

Lavendel en andere geurende struiken

In Turkije bloeit in de maquis van de kustgebieden in het voorjaar de wilde kuiflavendel (Lavandula stoechas), te herkennen aan de paarse schutbladvlaggen bovenop. De gecultiveerde lavendelvelden rond Isparta (Lavandula angustifolia en hybriden) bloeien in juni–juli. Omdat lavendelpollen in honing ondervertegenwoordigd zijn, volstaat voor lavendelhoning een laag pollenpercentage. Cistus (Cistus) is zeer algemeen in de maquis; hij geeft veel pollen maar geen nectar.

Waar vind je wilde bronnen?

• Bermen en taluds: Slangenkruid, honingklaver, distels.
• Akkerranden en perceelsgrenzen: Klaproos, mosterd, klaver, paardenbloem.
• Struikgewas, hagen en maquis: Braam, meidoorn, cistus, tijm.
• Weiden en hoogvlakten: Hokjespeul, esparcette, tijm, centaurie.
• Oevers van beken en meren: Vochtminnende soorten zoals wilg, munt en smeerwortel.

Deze lijnvormige gebieden werken in het landschap als aders; tegelijk zijn het nest- en trekcorridors voor wilde bijen.

Maaitijdstip en het drachtgat aan het eind van de zomer

De afzonderlijke beslissing met de meeste invloed op de wilde dracht is het maaitijdstip. Een heel terrein in één keer maaien brengt de dracht in één dag op nul en vernietigt ook wilde bijen die in holle stengels overwinteren. De oplossing is gefaseerd maaien: telkens blijft een deel van het terrein staan. Dit uitleggen aan grondeigenaren en gemeenten levert vaak al binnen één seizoen resultaat op.

In veel streken zijn wilde planten in het voorjaar overvloedig en aan het eind van de zomer schaars, terwijl de winterbijen juist dan worden grootgebracht. Het beschermen van laatbloeiende soorten zoals distels, centaurieën, heide en klimop heeft rechtstreeks invloed op een geslaagde overwintering.

Waarom is het beschermen van inheemse soorten belangrijk?

De honingbij is een generalist; veel wilde bijensoorten zijn echter afhankelijk van bepaalde planten. De inheemse vegetatie beschermen betekent de hele bestuivergemeenschap beschermen, en een gevarieerde bestuivergemeenschap is een verzekering tegen jaren met slecht weer.

Het overmatig en met wortel en al verzamelen van planten als tijm, salie en orchideeën (voor salep) put in sommige streken de bronnen uit. Het commercieel verzamelen van wilde planten is vergunningplichtig; imkers kunnen in gesprek met lokale verzamelaars stimuleren dat alleen het groene deel van de plant, op duurzame wijze, wordt geplukt.