Bijenziekten en plagen

Het grootste deel van de volksverliezen wordt veroorzaakt door ziekten en plagen, en daarbij staan de varroamijt en de virussen die ze overdraagt voorop. Dit hoofdstuk vat samen waar u bij de kast op moet letten, welk symptoom op welke groep wijst en welke controles u door het jaar heen moet uitvoeren. De details vindt u op de eigen pagina van elke ziekte.

Hoe pak je problemen aan?

Ziektebeheer betekent niet naar een middel zoeken zodra er symptomen opduiken, maar problemen vroeg opsporen door regelmatig te observeren, te meten en bij te houden. De werkwijze die in de praktijk werkt:

1. Observeer: Bekijk regelmatig het vlieggat, het broednest en de volwassen bijen.
2. Meet: Vertrouw bij telbare oorzaken zoals varroa op tellingen, niet op schattingen.
3. Vergelijk: Leg het symptoom naast vergelijkbare situaties; stel nooit een definitieve diagnose op basis van één enkel symptoom.
4. Beslis: Eerst bedrijfsvoering en biotechnische maatregelen, zo nodig een toegelaten middel.
5. Controleer: Meet na de behandeling opnieuw en noteer het resultaat.

Het doel is niet de plaag volledig uit te roeien, maar haar onder de schadedrempel te houden. Onnodig en verkeerd gebruik van middelen laat residuen achter in de honing en versnelt bovendien de ontwikkeling van resistentie.

De belangrijkste groepen

Waarschuwingstekens om bij de kast op te letten

• Als het broednest onregelmatig is (lege plekken tussen de bebroede cellen, hagelschotbroed): denk tegelijk aan een broedziekte, varroa en een zwakke of oude moer.
• Als de celdekseltjes ingezonken, doorgeprikt of vettig glanzend zijn: sluit Amerikaans vuilbroed altijd uit; doe de lucifertest.
• Als open larven vergeeld, verdraaid of als het ware versmolten zijn: denk aan Europees vuilbroed.
• Als er jonge bijen met verschrompelde vleugels zijn die niet kunnen vliegen: de varroabelasting is hoog; tel direct.
• Als er veel dode of kruipende bijen voor de kast liggen: dan moet u onderscheid maken tussen vergiftiging, voedselgebrek, een virus of nosema.
• Als u spinsel en gangen in de raat ziet: wasmot; meestal een teken van een zwak volk.

Aangifteplichtige ziekten en plagen

Sommige oorzaken zijn niet het probleem van één bijenstand, maar van de hele regio. Amerikaans vuilbroed, Europees vuilbroed, de kleine kastkever (Aethina tumida) en Tropilaelaps-mijten zijn aangifteplichtig. Als u een van deze vermoedt:

• Begin niet op eigen houtje met een behandeling en gebruik geen antibiotica.
• Laat de kast op haar plaats staan; verplaats geen ramen, honing, bijen of gereedschap en verkoop geen volken.
• Meld het bij de officiële veterinaire dienst; een officiële dierenarts beslist over de diagnose en de te nemen maatregelen.

Seizoenskalender voor controles

De meest effectieve bescherming

• Regelmatig meten en bijhouden: Noteer wat u wanneer bij welke kast hebt gedaan; problemen worden in de aantekeningen vroeg zichtbaar.
• Raatvernieuwing: Oude, donkere raten stapelen ziekteverwekkers en residuen op; vernieuw elk jaar een deel ervan.
• Hygiëne van gereedschap en handschoenen: Reinig ze tussen de kasten, vooral na een verdachte kast.
• Betrouwbare herkomst: Koop geen volken, moeren, raten of honing van onbekende herkomst; voer honing van onduidelijke herkomst niet aan de bijen.
• Sterke, goed gevoede volken: Zwakke volken zijn kwetsbaar voor ziekten, roverij en plagen.
• Roverij voorkomen: Laat geen honing en raten open en bloot staan en vernauw het vlieggat van zwakke volken.