Regionale en endemische bronnen

Regionale en endemische drachtbronnen zijn planten die alleen in een bepaalde streek overvloedig voorkomen of alleen daar groeien, en die de honing van die streek haar eigen karakter geven. Turkije heeft met ongeveer 12.000 plantensoorten en ondersoorten, waarvan ongeveer een derde endemisch, een zeer rijke flora. Deze pagina beschrijft de belangrijkste drachtbronnen van Turkije per regio, tijmsoorten als zahter en İzmir-oregano, de rododendron en de waarschuwing voor gekke honing, de kastanje van de Zwarte Zee, de dennen van Muğla en de Anatolische hoogvlakten.

Waarom volstaan algemene lijsten van drachtplanten niet?

Lijsten van drachtplanten in boeken en op internet weerspiegelen de ervaring van een andere streek. Dezelfde soort bloeit in een ander klimaat op een ander moment en geeft een andere hoeveelheid nectar; bodem, hoogteligging, neerslag en nachttemperaturen veranderen het resultaat. Zelfs over korte afstand is het verschil groot: tussen de dalbodem en de helling kan de bloei wekenlang verschuiven. Kennis van regionale bronnen ontstaat daarom alleen door waarneming ter plaatse.

De belangrijkste drachtbronnen van Turkije per regio

De onderstaande tabel is een algemeen kader; ook binnen elke regio zijn er grote verschillen tussen kust, vlakte en gebergte.

Zahter en İzmir-oregano: de tijmhoning van Anatolië

Van de planten die in Turkije "kekik" (tijm) worden genoemd, zijn dit twee van de belangrijkste voor de bijenteelt:

• Zahter (Thymbra spicata; ook karabaş kekik genoemd): groeit op stenige hellingen, in de maquis en op droge graslanden van de Egeïsche regio, de Middellandse Zeekust en Zuidoost-Anatolië. De roze-paarse bloemen staan in aren; hij bloeit in het algemeen van mei tot juli.
• İzmir-oregano (Origanum onites; ook bilyalı kekik genoemd): algemeen op rotsige plekken in de Egeïsche regio en het westelijke Middellandse Zeegebied; de kleine witte bloempjes staan in ronde hoofdjes bijeen. Hij bloeit meestal in juni–juli en is tegelijk een belangrijk specerijkruid dat commercieel wordt verzameld.

Honing van plekken waar deze tijmsoorten overheersen, is amberkleurig met een scherp, lang aanhoudend aroma. De bloei van tijm schuift met de hoogte op; een dracht die aan de kust al voorbij is, kan in de hoger gelegen dorpen net beginnen.

Rododendron en gekke honing: wat de imker moet weten

De pontische rododendron (Rhododendron ponticum; aan de Zwarte Zee ook komar genoemd) bedekt grote oppervlakten in het oosten van de Zwarte Zeeregio en in de vochtige bossen van de westelijke Zwarte Zeeregio en Marmara; hij bloeit in het algemeen van april tot juni, op grotere hoogte tot in juli. De geelbloeiende gele azalea (Rhododendron luteum; sarı ağu) komt in dezelfde streken voor.

De nectar van deze planten bevat giftige stoffen die grayanotoxinen heten. Honing waarin rododendronnectar overheerst, wordt gekke honing (deli bal) genoemd. Wie gekke honing eet, kan last krijgen van duizeligheid, misselijkheid en braken, zweten, bloeddrukdaling, vertraagde hartslag en flauwvallen; aan de Zwarte Zee melden zich hierdoor elk jaar mensen in het ziekenhuis. De klachten beginnen meestal kort na het eten.

Praktische adviezen voor de imker in een rododendrongebied:

1. Ken uw vlieggebied: Weet hoe dicht de rododendron rond de bijenstand staat en wanneer hij bloeit.
2. Oogst apart: Meng honing uit de rododendronbloei niet met de kastanje- of bergweidehoning die daarna komt.
3. Breng verdachte honing niet in de handel: Verkoop geen honing die buitengewoon bitter is, een branderig gevoel in de keel geeft of waarvan u de herkomst niet zeker weet.
4. Plan de trek naar de hoogvlakte: Houd de volken zo mogelijk weg uit deze gebieden in de periode dat de rododendron volop bloeit.

Kastanje van de Zwarte Zee en bergweidehoning

Het vochtige klimaat aan de Zwarte Zee is ideaal voor bossen van tamme kastanje (Castanea sativa). De kastanje bloeit in juni–juli; de donkere, bitterachtige kastanjehoning is het symbool van de streek. Omdat kastanje naast honing ook veel pollen geeft, houdt ze de volken begin zomer sterk. De laatste jaren verzwakken plagen als de kastanjegalwesp en kastanjekanker in sommige streken de bomen en verminderen ze de bloei.

Na de kastanje trekt een groot deel van de imkers met hun volken naar de hoogvlakten (yayla's). Hoge bergweiden zoals de Anzer-yayla in Rize staan bekend om honing waaraan een groot aantal bloeiende planten bijdraagt en die hoog wordt gewaardeerd. Het oosten van de Zwarte Zeeregio is ook het natuurlijke verspreidingsgebied van de Kaukasische bij.

De dennen van Muğla en dennenhoning

De bossen van Turkse den (Pinus brutia) in Muğla, Aydın, İzmir en Antalya behoren tot de gebieden die het grootste deel van de wereldwijd geproduceerde dennenhoning leveren. De bron van dennenhoning is geen bloem, maar de afscheiding van de schildluis Marchalina hellenica, die op de stam van de den leeft. De dracht valt in het algemeen tussen augustus en november, het sterkst in de herfst, en verschilt van jaar tot jaar sterk afhankelijk van neerslag, temperatuur en insectendichtheid. Meer daarover op de pagina "Bomen en bosbronnen".

Een bijenstand in het bos inrichten is gebonden aan de regels van de bosbeheerder: houd rekening met standplaatsvergunningen, de plicht een brandblusser bij de hand te hebben en de beperkingen die in het brandseizoen kunnen gelden.

De Anatolische hoogvlakten en reizende bijenteelt

De hoogvlakten van Centraal- en Oost-Anatolië bloeien begin en midden zomer met hokjespeul (Astragalus), esparcette, tijmsoorten, centaurieën en talloze endemische soorten. Naarmate de hoogte toeneemt, begint de bloei later; dat is de basis van de reizende bijenteelt. De imker brengt het voorjaar door aan de kust of in de vlakte en verlengt de drachtperiode door zijn volken in de loop van de zomer naar steeds hogere bergweiden te verplaatsen.

• Standplaats: Houd u aan de lokale regels voor het gebruik van hoogvlakten en weiden en aan de standplaatsregelingen van de lokale landbouwautoriteit.
• Dichtheid: Op hoogvlakten waar veel kasten samenkomen, raakt de dracht snel uitgeput en nemen roverij en de verspreiding van ziekten toe.
• Weer: Op hoge bergweiden komen nachtvorst en plotselinge buien vaak voor; zwakke volken lijden daaronder.

Endemische planten en herkomstclaims

Soorten die alleen in een bepaalde streek groeien, geven een honingkarakter dat eigen is aan die streek, en dat is commercieel een waardevol onderscheid. Maar wie beweert dat een honing uit een bepaalde streek of van een bepaalde plant komt, moet dat kunnen aantonen:

• Aparte oogst: Slinger en bewaar de honing van elke bijenstand en elke periode apart.
• Registratie: Welke bijenstand, welke datum, welke planten bloeiden en de gegevens van de bijenweegschaal.
• Analyse: Pollenanalyse en fysisch-chemische analyses ondersteunen een herkomstclaim (zie "Pollenanalyse en honingkarakter").

Breng uw eigen regionale drachtkaart in kaart

Het waardevolste hulpmiddel is de registratie die de imker zelf bijhoudt:

1. Noteer de bloeidata: Welke plant bloeide op welke datum en op welke hoogte.
2. Koppel aan de gegevens van de weegschaal: Bij welke bloei nam het gewicht toe en bij welke niet. Zijn er bloemen maar neemt het gewicht niet toe, dan is er geen dracht.
3. Noteer de kleur van de pollen: De kleur van de pollen die de kast in gaan, laat zien welke plant wordt bevlogen.
4. Voeg het weer toe: Dezelfde plant geeft in verschillende jaren verschillend; de oorzaak is meestal het weer.

Zulke over jaren gespreide registraties zijn zeldzame gegevens die laten zien hoe de bloei door klimaatverandering verschuift. Gedeeld met imkersverenigingen ontstaat er een regionale kennisbank. Endemische plantengemeenschappen zijn de eerste die door habitatverlies en klimaatverandering worden getroffen; de imker is hierin zowel waarnemer als belanghebbende.