Bijenstandbeheer

Bijenstandbeheer gaat verder dan de verzorging van afzonderlijke volken en omvat de beslissingen die het hele bedrijf aangaan: waar komt de bijenstand, hoeveel volken zet je op één plek, hoe worden de kasten opgesteld, hoe wordt de stand beveiligd en hoe houd je ziekten buiten. Worden deze beslissingen één keer goed genomen, dan leveren ze elk jaar arbeid, honing en volken op. Imkeren is tegelijk een regionale zaak: naburige bijenstanden delen dezelfde vegetatie, dezelfde ziekten en dezelfde mijten.

Waarom is de standplaats zo belangrijk?

Bijen halen alleen binnen wat er in hun omgeving te vinden is. Een honingbij kan zo nodig enkele kilometers vliegen, maar haalbijen werken meestal in de directe omgeving van de kast; de vliegenergie die aan een verre bron wordt besteed, drukt de netto winst. Bij het beoordelen van een standplaats is de eigenlijke vraag dus niet "hoe ver vliegt een bij", maar wat er het hele seizoen in de directe omgeving van de kast bloeit.

Een goede standplaats biedt tegelijk een ononderbroken honing- en stuifmeeldracht van voorjaar tot najaar, ochtendzon, beschutting tegen wind, een droge ondergrond, water dichtbij en bereikbaarheid met de auto. De details staan op de pagina "Een standplaats voor de bijenstand kiezen".

Waar let je op bij het inrichten van een bijenstand?

• Dracht: Een bloei die over het seizoen gespreid is; stuifmeel in het vroege voorjaar en dracht in de nazomer zijn bijzonder waardevol.
• Zon en wind: Een plek die ochtendzon krijgt en beschut ligt tegen de overheersende wind.
• Ondergrond: Droog, vlak en niet overstromend; uit de buurt van beddingen en kuilen waarin koude lucht blijft hangen.
• Water: Schoon water in de buurt of een drinkplaats die de imker zelf aanlegt.
• Bereikbaarheid: Een weg die in elk seizoen met de auto te berijden is.
• Vliegroute: Vlieggaten die niet op een pad, een weg of de tuin van de buren uitkijken.

Hoeveel volken kun je op één bijenstand zetten?

Het aantal volken op één plek wordt begrensd door de dracht in de omgeving. Zet je meer volken op één plek dan de dracht kan dragen, dan maakt elk volk minder honing, neemt roverij toe in drachtloze perioden, gaan ziekten en mijten gemakkelijker van volk naar volk over en wordt de concurrentie met wilde bijen groter.

Er bestaat geen universeel getal; bij een rijke dracht kunnen veel volken dezelfde plek delen, terwijl in een schrale streek zelfs een paar volken het moeilijk hebben. De praktische aanpak:

1. Begin klein en volg het eerste jaar de ontwikkeling van de volken, de honingopbrengst en hun gedrag in drachtloze tijden.
2. Houd rekening met andere bijenstanden in de omgeving; je deelt dezelfde dracht.
3. Richt bij een groeiend aantal volken meerdere afzonderlijke bijenstanden in plaats van één grote in. Zo spreid je ook het risico: diefstal, bespuitingen of ziekte treffen niet alle volken tegelijk.

Standimkerij of reizende imkerij?

Bij standimkerij blijven de volken het hele jaar op dezelfde plek; werklast en kosten zijn laag, maar de opbrengst is beperkt tot de dracht van die plek. Bij reizende imkerij (trekimkerij) worden de volken naar verschillende streken gebracht om de dracht te volgen; in Turkije zijn verplaatsingen van de vlakte naar de hoogvlakte en van de kust naar het binnenland gebruikelijk. De opbrengst kan stijgen, maar ook de transportstress, de kosten, de regels voor standplaatsen en het risico om ziekten naar nieuwe streken mee te nemen nemen toe.

Goede buren: voorwaarde om te kunnen blijven imkeren

Een van de meest voorkomende redenen om met imkeren te moeten stoppen is niet ziekte, maar klachten van buren. De meeste klachten zijn te voorkomen:

• Verhoog de vliegroute: Een haag, muur of dichte beplanting van zo’n 2 meter hoog voor het vlieggat dwingt de bijen boven hoofdhoogte te vliegen.
• Zorg voor eigen water: Zonder drinkplaats gaan de bijen naar de vijver, de kraan en de was van de buren.
• Vervang de moer van een steekgraag volk: Eén agressief volk geeft de hele bijenstand een slechte naam.
• Let op het tijdstip: Plan inspecties niet op momenten dat de buren in de tuin zitten, en niet bij winderig en koel weer.
• Praat vooraf: Informeer de buren en vraag of iemand allergisch is voor bijensteken; een klein potje honing na de oogst opent veel deuren.

Regionale blik: bijen kennen geen grenzen

Ziekte-, mijten- en drachtproblemen zijn regionaal. Via roverij en vervliegen gaan varroa en de verwekkers van broedziekten over tussen volken, en zelfs tussen bijenstanden die enkele kilometers van elkaar liggen. Een imker die de mijten in zijn eigen kasten goed beheerst, kan in het najaar opnieuw mijten oppikken van een verwaarloosde bijenstand in de buurt.

• Varroabestrijding in de hele streek in dezelfde periode vermindert herinfectie.
• Het melden van aangifteplichtige ziekten (zoals Amerikaans en Europees vuilbroed) bij de officiële veterinaire dienst beschermt ook de naburige bijenstanden.
• Verlaten, verwaarloosde kasten en ongecontroleerde wilde volken kunnen voor de streek een ziektereservoir vormen.
• Kennis delen met imkersverenigingen en lokale imkers zorgt dat nieuws over dracht, bespuitingen en ziekten vroeg bekend wordt.

Registratie en wettelijke verplichtingen

In Turkije worden bijenstanden en volken geregistreerd via het Bijenteeltregistratiesysteem (AKS) van het ministerie van Landbouw en Bosbouw. Zaken als de afstand van de bijenstand tot wegen, woonkernen en openbare terreinen en, bij reizende imkerij, standplaatsen en capaciteit worden geregeld in de Turkse bijenteeltverordening. Omdat regels in de loop van de tijd kunnen veranderen, raadpleeg je vóór het kiezen van een plek en het verplaatsen van volken de lokale landbouwautoriteit en de imkersvereniging. Ook in andere landen bestaan vergelijkbare regels voor registratie en afstanden.

De eigen bedrijfsadministratie is minstens zo belangrijk als de officiële registratie: van elk volk moeten de herkomst, de moer, de verzorging, de behandelingen en de opbrengst worden genoteerd. Als er een probleem ontstaat, kun je dankzij deze aantekeningen de bron vinden.

Wat vind je in deze rubriek?

Op de onderliggende pagina’s van de rubriek Bijenstandbeheer worden het kiezen van een standplaats, het inrichten en voorbereiden van een bijenstand, de opstelling van de kasten, hygiëne op de bijenstand, beveiliging van de bijenstand, waterbronnen bij de bijenstand, reizende imkerij, het vervoeren van kasten en het bijhouden van aantekeningen uitgebreid behandeld.