Bildirimi Zorunlu Hastalıklar ve Prosedür

Sommige bijenziekten en -plagen zijn niet het probleem van één bijenstand, maar van de hele streek; daarom geldt er een wettelijke meldplicht. Als je Amerikaans of Europees vuilbroed, de kleine kastkever of de Tropilaelaps-mijt vermoedt, is je eerste stap niet behandelen, maar de kast afzonderen en de officiële veterinaire dienst op de hoogte brengen. Gebruik niet op eigen houtje middelen, en zeker geen antibiotica.

Om welke ziekten gaat het?

De belangrijkste bijenziekten en -plagen op de lijst van aangifteplichtige ziekten in Turkije zijn:

• Amerikaans vuilbroed (Paenibacillus larvae): De sporen blijven tientallen jaren levensvatbaar in raten, honing en materiaal.
• Europees vuilbroed (Melissococcus plutonius): Doodt de open larven; kan zich in volken onder stress snel verspreiden.
• Kleine kastkever (Aethina tumida): Een invasieve kever; de larven laten raten en honing bederven.
• Tropilaelaps-mijten: Broedmijten van Aziatische oorsprong die zich sneller vermeerderen dan de varroa.

De lijst wordt van tijd tot tijd bijgewerkt; controleer de actuele versie bij de officiële veterinaire dienst. Op de lijst van de Wereldorganisatie voor Diergezondheid (WOAH) staan daarnaast ook de varroa en de tracheemijt; in landen waar deze mijten wijdverbreid zijn, wordt niet voor elk geval een afzonderlijke melding verwacht. Sommige Europese landen hebben ook de geelpotige Aziatische hoornaar (Vespa velutina) onder de meldplicht gebracht.

Waarom is melden nodig?

Wat deze verwekkers gemeen hebben, is dat ze niet tot één volk beperkt blijven. Ze verspreiden zich in de streek via roverij, zwermen, verkochte of verplaatste volken, en raten, honing en materiaal die van eigenaar wisselen.

Amerikaans vuilbroed is een goed voorbeeld: antibiotica kunnen de verschijnselen een tijdlang onderdrukken, maar doden de sporen niet. Een kast die stilletjes "behandeld" wordt, verbergt de ziekte; ondertussen brengen verkochte volken en uitgeroofde honing de verwekker naar naburige bijenstanden.

Waar moet je op letten?

Amerikaans vuilbroed

• Een onregelmatig (gatenrijk) broedbeeld.
• Donker geworden, vettig ogende, ingezakte en doorboorde dekseltjes.
• De sterfte treedt op in de gesloten fase; het overblijfsel in de cel verandert in een bruine, kleverige massa.
• Luciferproef: Als je een lucifer in het overblijfsel in de cel steekt en langzaam terugtrekt, ontstaat een bruine draad die 1–3 cm uitrekt.
• In een later stadium blijven donkere korstjes over die stevig aan de onderste celwand vastkleven en moeilijk los te maken zijn.

Europees vuilbroed

• De sterfte treedt meestal op in het stadium van de open larve; de larve verliest in de cel haar kromming en zakt opzij of omhoog.
• De larve verliest haar parelwitte kleur en wordt geelbruin, ziet eruit alsof ze "gesmolten" is; soms is de witte darm van buitenaf te zien.
• Er kan een zurige geur zijn. De draadproef is meestal negatief of geeft een korte, korrelige draad.

Kleine kastkever

• De volwassen kever is ongeveer 5–7 mm lang, donkerbruin tot zwart en heeft antennen met knotsvormige uiteinden; hij schuwt het licht en verstopt zich in hoeken.
• De larven hebben op de rug rijen kleine stekels en aan de kopkant drie paar poten. De wasmotlarve heeft deze rijen stekels niet.
• Bij een zware besmetting worden de raten slijmerig, gaat de honing gisten en kan ze uit de kast lopen.

Tropilaelaps-mijt

• Is duidelijk kleiner dan de varroa en langer dan breed; de varroa is daarentegen breed en krabvormig.
• Rent snel over het raatoppervlak. Bij een zware besmetting zie je hagelschotbroed, doorboorde dekseltjes en misvormde bijen; deze verschijnselen lijken sterk op die van varroa.
• Zie je bij het openen van darrenbroed of op de varroalade een langwerpige, snel bewegende mijt die niet op een varroa lijkt, neem dan een monster en meld het.

Wat moet je doen bij een vermoeden?

1. Sluit de kast en laat hem staan waar hij staat. Geef geen raten, ramen, honing of bijen aan een ander volk; leen geen materiaal uit.
2. Voorkom roverij. Verklein de vliegopening; sluit de kast van een dood of zeer zwak volk zo af dat er geen bijen in kunnen; laat geen honing, raten of suikerwater open en bloot liggen.
3. Leg alles vast. Maak foto's die de verschijnselen duidelijk laten zien; noteer de datum en het kastnummer.
4. Meld het. Breng de officiële veterinaire dienst of de officiële dierenarts op de hoogte. Informeer ook je imkersvereniging.
5. Begin niet op eigen houtje met een behandeling. Antibiotica en vergelijkbare middelen onderdrukken de verschijnselen, verwijderen de verwekker niet, bemoeilijken de diagnose en laten residuen in de honing achter.
6. Stop alle verplaatsingen van volken. Verkoop, vervoer, splits en verenig niets tot de diagnose duidelijk is.
7. Hygiëne. Bekijk deze kast als laatste; raak geen andere kast aan voordat je handschoenen en gereedschap hebt schoongemaakt.

Wat gebeurt er in de officiële procedure?

De officiële inspecteurs onderzoeken de kasten, nemen zo nodig monsters en beslissen op basis van de laboratoriumuitslag over maatregelen. Afhankelijk van de ziekte kunnen daartoe behoren: het vernietigen van zieke volken en raten (meestal door verbranding), het ontsmetten van kasten en materiaal, het screenen van bijenstanden in de omgeving en voor een bepaalde periode een vervoersbeperking voor de bijenstand of de hele streek.

De waarde van een goede administratie

Na een melding wordt als eerste naar de volksverplaatsingen gevraagd: waar heb je ze gekocht, waar heb je ze naartoe gebracht, aan wie heb je verkocht, van wie heb je raten of materiaal gekregen? Zonder deze gegevens kan de bron niet worden gevonden en worden de maatregelen ruimer opgezet dan nodig is.

• Houd je gegevens en standplaatsen in het bijenteeltregistratiesysteem (in Turkije het Arıcılık Kayıt Sistemi, AKS) actueel.
• Een eenvoudig schrift is voldoende: datum, kastnummer, uitgevoerde handeling (verkoop, aankoop, vervoer, aflegger, behandeling) en de wederpartij.
• Bewaar voor gekochte moeren, pakketbijen en volken de gegevens van de verkoper en de gezondheidscertificaten.

Het nut van melden voor de imker

Voor de meeste imkers lijkt melden een last. Een vroege melding leidt echter meestal tot een maatregel met een kleinere reikwijdte; komt een verzwegen ziekte pas aan het licht als ze is uitgegroeid, dan worden de maatregelen strenger en het verlies groter. Door imkers in de buurt tijdig te waarschuwen, voorkom je ook dat je eigen bijenstand opnieuw besmet raakt. Waar officiële steun of schadevergoeding mogelijk is, hangt die meestal ook af van een melding die volgens de regels is gedaan.

Preventie

• Koop geen gebruikte kasten, raten en materiaal van onbekende herkomst.
• Geef de bijen geen honing of honinghoudend voer waarvan je de herkomst niet kent; sporen van Amerikaans vuilbroed worden met honing overgedragen.
• Houd nieuwe volken en gevangen zwermen een tijd apart en controleer hun broed.
• Kijk bij elke controle goed naar het broedbeeld; zie je hagelschotbroed en ingezakte dekseltjes, zoek dan de oorzaak.
• Vervang oude, zwart geworden raten regelmatig.