Bomen en bosdracht

Bomen en bosbronnen zijn de productiefste bronnen van nectar, pollen en honingdauw in de bijenteelt: één volwassen boom draagt evenveel bloemen als een groot veld en bloeit elk jaar opnieuw. In Turkije zijn tamme kastanje, linde, robinia, eucalyptus en wilg belangrijke bloemenbronnen; de afscheiding van Marchalina hellenica op de Turkse den levert de wereldberoemde dennenhoning. Deze pagina beschrijft de perioden van de boombronnen, de eigenschappen van hun honing en de aandachtspunten bij honingdauwhoning.

Waarom zijn bomen zo waardevol voor de bijenteelt?

• Dichtheid: Op een klein oppervlak staan veel bloemen; de bij verzamelt meer met minder vliegwerk.
• Continuïteit: Bomen hoeven niet gezaaid te worden en bloeien elk jaar op dezelfde plek.
• Vroege bloei: Veel bomen en struiken, zoals wilg, esdoorn en gele kornoelje, bloeien eerder dan kruidachtige planten.
• Droogtebestendigheid: Dankzij hun diepe wortels kunnen ze ook in droge zomerperioden nectar blijven afscheiden.
• Propolis: De hars van knoppen en wonden van populier, berk en naaldbomen is de belangrijkste grondstof van propolis.

De belangrijkste drachtbomen en hun perioden

De data in de tabel zijn algemene perioden; de bloei verschuift wekenlang afhankelijk van regio, hoogteligging en het weer van het jaar. Dezelfde soort kan aan de kust in april en op de hoogvlakte in juni bloeien.

Bomen van het vroege voorjaar: wilg en andere

Dit is de belangrijkste pollenbron van het jaar. Terwijl het volk de broedproductie opvoert, dekt het hier zijn eiwitbehoefte; in streken zonder vroeg bloeiende bomen loopt de ontwikkeling vertraging op.

Wilgen, vooral de boswilg (Salix caprea), leveren met de gele katjes van de mannelijke bomen veel pollen, en de vrouwelijke bomen geven nectar. Esdoorns (Acer), gele kornoelje (Cornus mas) en wilde pruimen zijn ook bronnen in deze periode. Windbestoven bomen zoals hazelaar en populier geven geen nectar, maar bijen verzamelen hun pollen als er niets anders is.

Hoe ontstaat kastanjehoning?

De tamme kastanje (Castanea sativa) is algemeen in de vochtige bossen rond de Zwarte Zee en de Zee van Marmara, en ook in de bergachtige delen van de Egeïsche regio (Aydın, İzmir). In juni–juli bloeit hij met lange, crèmegele katjes; de zware, scherpe geur is van ver te ruiken. Bijen verzamelen er zowel veel nectar als grote hoeveelheden pollen.

Kastanjehoning is donkerbruin, uitgesproken bitterachtig en scherp zoet; door het hoge fructosegehalte kristalliseert hij langzaam. Omdat kastanjepollen in honing sterk oververtegenwoordigd zijn, wordt voor kastanjehoning een veel hoger pollenpercentage geëist dan voor andere honingsoorten (zie "Pollenanalyse en honingkarakter"). De laatste jaren verzwakken plagen als de kastanjegalwesp en kastanjekanker in sommige streken de bomen en verminderen ze de bloei.

Waarom geeft de linde sommige jaren geen honing?

De linde (Tilia; in Turkije komen enkele inheemse soorten voor, de meest verbreide is de zilverlinde, Tilia tomentosa) bloeit in juni–juli. In een goed jaar geeft ze zeer veel nectar, maar de nectarafscheiding is erg gevoelig voor temperatuur en vocht. In droge of koele weken blijft de dracht zwak, ook al hangen de bomen vol bloemen. Lindehoning varieert van lichtgeel tot amber en heeft een fris aroma met een licht mentholachtig gevoel.

Waarom wordt acaciahoning zo laat vast?

De boom die in de volksmond "acacia" heet, is in werkelijkheid de uit Noord-Amerika afkomstige robinia of valse acacia (Robinia pseudoacacia); echte acacia's (Acacia) behoren tot een ander geslacht. In mei–juni bloeit hij met witte, hangende, sterk geurende trossen. De dracht duurt meestal maar zo'n 10–15 dagen en is sterk weersafhankelijk: regen of kou tijdens de bloei kan de acaciahoning van een heel jaar tenietdoen.

Acaciahoning is zeer licht van kleur en mild; door het hoge fructosegehalte blijft hij lang vloeibaar. Robinia geldt in veel landen als invasieve soort die zich in natuurlijke bossen verspreidt; houd daar rekening mee als u wilt aanplanten.

Eucalyptus en andere bomen

Eucalyptus (Eucalyptus) is uit Australië naar Turkije gebracht en langs de Middellandse Zee- en Egeïsche kust (Adana, Tarsus, Antalya, Muğla) aangeplant om moerassen droog te leggen en als windscherm. Hij bloeit in de zomer en geeft goede nectar en pollen. De honing is amberkleurig met een eigen aroma. Ook eucalyptuspollen zijn in honing oververtegenwoordigd.

De aardbeiboom (Arbutus unedo) bloeit in de herfst in de maquis van de Middellandse Zee- en Egeïsche kust; de honing is bitterachtig en wordt in kleine hoeveelheden geproduceerd. Eiken (Quercus) geven in het voorjaar pollen; hun eigenlijke belang is echter de honingdauw in de zomer.

Dennenhoning en Marchalina hellenica

Dennenhoning is geen bloemenhoning, maar honingdauwhoning. De bron is een schildluis die op stammen en takken van enkele dennensoorten leeft, in de eerste plaats op de Turkse den (Pinus brutia): Marchalina hellenica. Dit insect, ook wel dennenwolluis of wolschildluis genoemd, nestelt zich in schorsspleten en zuigt het sap van de boom; het overtollige suiker scheidt het af als zoete druppeltjes. Bijen verzamelen deze afscheiding en maken er honing van. Het witte, wollige waslaagje op het insect is goed te zien.

• Waar: In Turkije in de dennenbossen van de Egeïsche regio en de westelijke Middellandse Zeekust, vooral in Muğla; daarnaast in Aydın, İzmir en Antalya. Het grootste deel van de wereldwijd geproduceerde dennenhoning komt uit Turkije en Griekenland.
• Wanneer: De afscheiding gaat het hele jaar door, maar de eigenlijke dracht voor de imker valt eind zomer en in de herfst (in het algemeen augustus–november).
• Opbrengst: Hangt af van de insectendichtheid, neerslag, temperatuur en luchtvochtigheid; ze verschilt sterk van jaar tot jaar. Bij droog en heet weer neemt de afscheiding af, op vochtige herfstdagen neemt ze toe.
• Honing: Donker van kleur, weinig zoet, met een harsachtig aroma; kristalliseert zeer langzaam. Het mineraalgehalte en de elektrische geleidbaarheid zijn hoog, het pollengehalte is laag.

Eikenhoning en andere honingdauwhoning

Ook de afscheiding van bladluizen en schildluizen op eik, zilverspar, fijnspar en sommige loofbomen levert honing op. In Turkije staan vooral de eikenbossen van Thracië (het Strandzjagebergte) bekend om hun eikenhoning. Honingdauwhoning is zeer donker, dik, rijk aan mineralen en meestal weinig zoet.

Honingdauwhoning als wintervoer laten zitten vraagt voorzichtigheid. Het hoge mineraalgehalte (asgehalte) en de moeilijk verteerbare suikers in sommige honingdauw (bv. melezitose) kunnen, in combinatie met lange, koude winters waarin bijen lange tijd geen reinigingsvlucht kunnen maken, tot diarree en wintersterfte leiden. In milde streken zoals Muğla overwinteren de volken de meeste jaren zonder problemen; in koude streken is het veiliger de honingdauwhoning te oogsten en er bloemenhoning of suikeroplossing voor in de plaats te geven. Sommige honingdauwhoning wordt in de raat keihard als cement en is niet te slingeren.

Bomen planten voor bijen: wat kies je?

Bomen planten is de investering van de imker met de langste adem: het effect komt pas na jaren, maar houdt tientallen jaren aan. Het criterium bij de keuze zijn soorten die de ontbrekende periode in uw streek opvullen.

• Vroege periode: Boswilg, gele kornoelje, esdoorn.
• Begin van de zomer: Linde, tamme kastanje (in een geschikt klimaat).
• Eind van de zomer en herfst: In kustgebieden aardbeiboom en johannesbroodboom; in hagen klimop.
• Voorrang voor inheemse soorten: Inheemse soorten zijn aangepast aan de lokale omstandigheden en voeden ook wilde bestuivers. Denk bij uitheemse soorten zoals robinia en eucalyptus aan het risico van invasiviteit voordat u ze in natuurgebieden plant.