Tuin- en sierplanten

Tuin- en sierplanten zijn vooral voor bijen in en rond steden en dorpen een geconcentreerde, langdurige bron van nectar en pollen op een klein oppervlak. Goed gekozen enkelbloemige planten, aromatische kruiden en in de herfst bloeiende soorten kunnen de perioden opvullen waarin de bronnen op het platteland opdrogen. Deze pagina behandelt de plantenkeuze voor een bijvriendelijke tuin, de seizoenskalender en de risico's van bestrijdingsmiddelen in de tuin.

Heeft elke sierplant nut voor bijen?

Nee. Het meest voorkomende doel van sierplantenveredeling is een voller ogende bloem; dat wordt vaak bereikt door de mannelijke organen (helmknoppen) in kroonbladen om te zetten. Het resultaat: een gevulde bloem die mooi oogt, maar geen pollen geeft en waarvan de nectar vaak ook onbereikbaar is.

De vuistregel is eenvoudig: enkelbloemige rassen zijn bijna altijd waardevoller. Bij roos, chrysant, aster, klaproos en camelia het enkelbloemige ras kiezen, verandert op zichzelf al de waarde van de tuin voor bijen.

Wat zijn de sterke punten van tuinen voor bijen?

• Lange bloei: Veel sierplanten bloeien wekenlang, sommige maandenlang.
• Verscheidenheid: Veel soorten op een klein oppervlak betekent gevarieerde pollen.
• Bewatering: Een tuin die in droge perioden wordt besproeid, kan nectar blijven geven terwijl planten in de natuur ermee stoppen.
• Late dracht: Soorten als sedum, aster en klimop bloeien in de herfst en vullen het drachtgat van het eind van de zomer op.

Bijvriendelijke tuinplanten: keuze per seizoen

Het doel is dat er van het vroege voorjaar tot de late herfst altijd iets bloeit in de tuin. De data zijn algemene perioden; ze verschillen per klimaatzone en per jaar.

Moestuin en aromatische kruiden

Een moestuin is vaak waardevoller dan een siertuin. Aromatische kruiden zoals tijm, salie, rozemarijn, lavendel, munt, basilicum en marjolein geven veel nectar. Ook peterselie, dille, venkel, ui en prei laten doorbloeien levert een waardevolle bron op. Komkommerachtigen als courgette, komkommer en meloen bieden de bij voedsel en hebben de bij tegelijk nodig voor hun bestuiving.

Waarom zijn in de herfst bloeiende tuinplanten belangrijk?

In veel streken is het natuurlijke landschap aan het eind van de zomer leeg, terwijl de bijen die de winter ingaan juist in deze periode worden grootgebracht. Hemelsleutel (sedum), aster, enkelbloemige chrysant en klimop op hagen en muren zorgen ervoor dat er in deze periode nectar en pollen de kast in komen. Klimop is bijzonder waardevol: hij bloeit in september–november en is op de meeste plaatsen de laatste belangrijke bron van het jaar.

Hoe leg je een bijvriendelijke tuin aan?

1. Kies enkelbloemige rassen: Let bij het kopen van planten en zaden erop dat de helmknoppen in het hart van de bloem zichtbaar zijn.
2. Spreid de bloei: Zorg voor minstens een paar soorten per seizoen.
3. Plant in groepen: Een groep van één vierkante meter van dezelfde soort is veel productiever dan verspreide losse planten; de bij werkt geconcentreerd op één soort.
4. Laat kruiden bloeien: Oogst een deel van de keukenkruiden niet, maar laat ze doorbloeien.
5. Maai het gazon minder vaak: Minder vaak maaien, zodat klaver en paardenbloem kunnen bloeien, is de goedkoopste verbetering van de dracht.
6. Laat nestruimte over: Een stukje kale grond en droge stengels die de winter in blijven staan, bieden wilde bijen een nestplaats.
7. Zet water neer: Leg kiezelstenen in een ondiepe schaal en vul die met water, zodat bijen kunnen drinken zonder te verdrinken.

Waar moet je op letten bij bestrijdingsmiddelen in de tuin?

Insecticiden die in de tuin worden gebruikt, schaden ook bijen. In een bijenstand die op tuinen is aangewezen, mag dit risico niet worden onderschat.

• Bespuit geen bloeiende planten: Voer een onvermijdelijke behandeling buiten de bloei uit, in de avonduren waarop bijen niet vliegen.
• Lees het etiket: Gebruik middelen die als giftig voor bijen zijn aangemerkt niet in bloeiende gebieden.
• Eerst andere methoden: Tegen bladluizen zijn afspuiten met water, met de hand verwijderen en het beschermen van natuurlijke vijanden (lieveheersbeestjes e.d.) vaak voldoende.
• Praat met de buren: Als u in de stad imkert, licht dan de tuineigenaren in de omgeving in en vraag wanneer ze spuiten.

Stadsimkerij en balkontuinen

Als stadstuinen, parken, balkons en straatbomen samen worden bekeken, kan dat een gevarieerder aanbod opleveren dan veel plattelandsgebieden. Straatbomen als linde, paardenkastanje en robinia kunnen voor stadsbijen de belangrijkste honingbron zijn.

Daartegenover staat dat de volksdichtheid in de stad snel boven de grens kan uitkomen en dat de honingbij met wilde bijen concurreert om voedsel. Het aantal volken afstemmen op de draagkracht van de omgeving is hier bijzonder belangrijk. Ook wie geen kast op het balkon heeft, kan bijen helpen door lavendel, tijm, rozemarijn of enkelbloemige bloemen in potten te kweken.