Bijenproducten

Bijenproducten is de verzamelnaam voor de producten die uit een honingbijenvolk worden gewonnen, zoals honing, stuifmeel, bijenbrood (perga), koninginnengelei, propolis, bijenwas en bijengif. Elk product heeft een andere herkomst, productietechniek, bewaarwijze en kostprijs voor het volk. Deze pagina vergelijkt de producten en vat de gemeenschappelijke principes samen die voor allemaal gelden; de details staan op de onderliggende pagina’s.

Wat zijn bijenproducten?

Een honingbijenvolk verzamelt om te leven nectar, stuifmeel, hars en water van buiten; een deel maakt het ook met de eigen klieren. Wat de imker een "product" noemt, is het deel van deze natuurlijke voorraden of afscheidingen dat het volk niet nodig heeft.

• Honing: Ontstaat doordat bijen nectar of plantenafscheidingen (honingdauwhoning, bv. dennenhoning) verwerken en indikken. Het is de energievoorraad van het volk.
• Stuifmeel: De mannelijke voortplantingscellen die van bloemen worden verzameld; de bron van eiwit, vet, vitaminen en mineralen voor het volk. Het wordt gewonnen met een val die voor het vlieggat wordt geplaatst.
• Bijenbrood (perga): Stuifmeel dat in de cellen van de raat wordt aangestampt en bewaard. Het wordt gewonnen door het uit de raat te scheiden.
• Koninginnengelei: Een wit, romig voedsel dat wordt afgescheiden door klieren in de kop van jonge voedsterbijen. Het wordt uit koninginnencellen verzameld.
• Propolis (bijenhars, bijenlijm): Een mengsel van harsen die bijen van knoppen en schors van planten verzamelen, met was. Het wordt gewonnen met een rooster of door afschrapen.
• Bijenwas: Wordt afgescheiden door de wasklieren aan de onderkant van het achterlijf van werksters; de raat wordt van deze was gebouwd.
• Bijengif (apitoxine): De verdedigingsafscheiding die de werkster met haar angel afgeeft. Het wordt met speciale verzamelapparaten gewonnen, onder omstandigheden die vakkennis en een vergunning vereisen.

Daarnaast kunnen minder bekende producten zoals apilarnil, gemaakt van darrenlarven, en levend materiaal en diensten zoals moeren, pakketbijen, zwermen en bestuivingsdiensten deel uitmaken van het inkomen uit de imkerij.

Vergelijkingstabel van bijenproducten

De onderstaande tabel vergelijkt de producten globaal naar moeilijkheid van productie en belasting voor het volk. De waarden verschillen per streek, bijenras en jaar; de tabel is een richtlijn.

Waarom is productdiversificatie belangrijk?

Een imkerij die alleen op honing draait, kan in een slecht drachtjaar al haar inkomen verliezen. Stuifmeel, propolis en bijenwas kunnen op de meeste bijenstanden met weinig investering naast honing worden gewonnen; koninginnengelei en bijengif zijn daarentegen specialismen die aparte vaardigheden en uitrusting vragen.

• Voor de hobbyimker: Honing, ontzegelingswas en geschraapte propolis zijn meestal voldoende.
• Voor de beroepsimker: Stuifmeel en roosterpropolis maken het mogelijk ook de weken buiten het honingseizoen te benutten.
• Voor gespecialiseerde bedrijven: Productie van koninginnengelei en moeren wordt als aparte bedrijfstak gepland.

Gemeenschappelijke principes bij bijenproducten

De behoefte van het volk gaat voor

Elk product heeft een prijs voor het volk. Een stuifmeelval onderbreekt de eiwitaanvoer, productie van koninginnengelei put de voedsterbijen uit, en een te grote honingoogst brengt de winter in gevaar. Duurzame productie betekent alleen nemen wat het volk niet nodig heeft; van zwakke, zieke of pas gesplitste volken wordt niets geoogst.

Residuen en behandelingen

In de periode waarin tegen varroa of ziekte wordt behandeld, worden geen honingkamers opgezet en wordt geen stuifmeel of propolis verzameld. In vet oplosbare werkzame stoffen hopen zich vooral op in bijenwas en propolis; via kunstraat kunnen ze jarenlang in de kringloop blijven. Het naleven van de wachttijden op het etiket is verplicht, zowel voor de gezondheid van de consument als voor export en analyseresultaten.

Hygiëne en koudeketen

Bijenproducten zijn levensmiddelen. Bij verzamelen, zeven, drogen en afvullen wordt schone, voedselveilige uitrusting gebruikt (roestvrij staal, kunststof van levensmiddelenkwaliteit, glas). Koninginnengelei, vers stuifmeel en perga bederven zeer snel. Wordt de koudeketen onderbroken, dan kan het product er hetzelfde uitzien maar zijn kwaliteit verliezen; de koper merkt dit bederf meestal niet, daarom ligt de verantwoordelijkheid bij de producent.

Traceerbaarheid en administratie

Het vastleggen van de datum, de bijenstand, de drachtplant en de uitgevoerde behandelingen bij elke oogst maakt een productverschil (bv. eenbloemige honing) aantoonbaar en helpt bij een probleem de bron te vinden. In Turkije moeten bijenstanden in het registratiesysteem zijn opgenomen en moeten producten die als levensmiddel worden verkocht volgens de geldende levensmiddelenwetgeving worden geproduceerd en geëtiketteerd; de eigenschappen van honing worden geregeld door het Honingbesluit van de Turkse Levensmiddelencodex.

Kun je bijenproducten voor de gezondheid gebruiken?

Bijenproducten hebben onder de bevolking een lange geschiedenis van traditioneel gebruik, en sommige bestanddelen worden in laboratoriumonderzoek bestudeerd. Het bewijs dat ze bij mensen een bepaalde ziekte voorkomen of genezen, is voor de meeste producten echter beperkt. Ook de levensmiddelenwetgeving staat geen beweringen over het genezen van ziekten toe op het etiket of bij de verkoop.

• Allergie: Stuifmeel, koninginnengelei, propolis en bijengif kunnen allergische reacties veroorzaken; wie allergie of astma heeft (gehad), moet voorzichtig zijn.
• Baby’s: Baby’s jonger dan één jaar krijgen geen honing.
• Bijengif: Steken of gifbehandeling kan een ernstige allergische reactie (anafylaxie) veroorzaken; het mag niet zonder toezicht van een arts worden toegepast.

Bij de verkoop vertellen wat het product is, waar en hoe het is gemaakt, is een veel stevigere basis dan beweringen doen.

Wat vind je in deze rubriek?

Op de onderliggende pagina’s wordt elk product afzonderlijk behandeld:

• Honingproductie en het benutten van de dracht: het volk op de dracht voorbereiden, honingkamerbeheer, oogsten en slingeren.
• Stuifmeelproductie en het benutten van de stuifmeeldracht: gebruik van de val, drogen, de eiwitbalans van het volk.
• Bijenbrood (perga) produceren: ontstaan, oogst en bewaring.
• Koninginnengeleiproductie: overlarven, startvolk, oogsten en koudeketen.
• Propolisproductie en propolisroosters: roostermethode, oogsten door invriezen, bewaren.
• Bijenwasproductie: wasbronnen, smeltmethoden, residuen en een gesloten waskringloop.