Opstelling van de kasten

De plaatsing van kasten is het plannen van hoe de kasten op de bijenstand worden opgesteld: hun richting, de onderlinge afstand, de hoogte en de herkenningstekens. Rechte, dicht opeengepakte rijen zien er netjes uit, maar zorgen ervoor dat bijen zich in hun kast vergissen (verdwalen), dat ziekten en mijten worden overgedragen en dat het werk lastiger wordt. Een goede opstelling heeft rechtstreeks invloed op zowel de gezondheid van de volken als de werklast van de imker.

Wat is verdwalen van bijen en waarom is het belangrijk?

Wanneer gelijk uitziende kasten in een rechte, dichte rij staan, halen terugkerende haalbijen hun eigen kast door elkaar en vliegen ze de buurkast binnen. Dit heet verdwalen (verkeerd invliegen). Bijen vinden hun nest grotendeels aan de hand van visuele kenmerken; hoe meer die op elkaar lijken, hoe vaker het misgaat.

De gevolgen:

• Ongelijke sterkte: Volken aan de uiteinden van de rij en aan de lijzijde winnen bijen en worden sterker, de volken in het midden verzwakken.
• Overdracht van ziekten en mijten: Verdwaalde bijen brengen varroamijten en ziekteverwekkers van broedziekten van het ene volk naar het andere.
• Verlies van de koningin: Als een jonge koningin na haar bruidsvlucht de verkeerde kast binnengaat, wordt ze gedood; het volk wordt moerloos.
• Misleidende resultaten: Een hoge opbrengst of een hoog mijtgetal in een volk kan afkomstig zijn van de bijen van de buren in plaats van het volk zelf.

Hoe voorkom je dat bijen verdwalen?

• Verschillende richtingen: Zet de kasten niet allemaal in dezelfde richting, maar in groepen die elk een andere kant op kijken.
• Kleur en vorm: Schilder de kasten, of in elk geval de vliegplanken, in verschillende kleuren en breng rond de vliegopening duidelijke vormen aan, zoals een driehoek, cirkel of streep. Bijen onderscheiden blauw en geel goed; rood zien ze als een donkere kleur, daarom lijken rood en zwart voor hen op elkaar.
• Groeperen: Liever groepjes van twee of vier met ruimte ertussen dan één lange rij.
• Natuurlijke herkenningspunten: Kasten bij verschillende objecten zoals een boom, struik, steen of paal plaatsen maakt de oriëntatie gemakkelijker.
• Onregelmatige rij: Is een rij onvermijdelijk, zet de kasten dan licht zigzaggend of in een boog en vergroot de tussenruimte.

Hoeveel ruimte moet er tussen de kasten zijn?

Laat tussen de kasten werkruimte over. Een te krappe opstelling:

• maakt inspecties lastiger; tegen de buurkast stoten maakt ook dat volk onrustig.
• laat geen plaats om honingkamers, lege bakken en ramen neer te zetten.
• vergroot het verdwalen en de roverij.

Een gangbare en praktische opstelling is de kasten per twee op een bok te zetten en tussen de groepen genoeg ruimte te laten om er gemakkelijk langs te lopen. De imker staat bij een inspectie naast of achter de kast; daarom moet ook achter de kast minstens ruimte zijn voor één persoon om comfortabel te werken. De ruimte voor de vliegopening mag niet als looppad worden gebruikt.

Welke kant moet de vliegopening op wijzen?

Richt de vliegopening zo mogelijk naar de ochtendzon; in landen op het noordelijk halfrond, zoals Turkije, is dat meestal tussen het zuidoosten en het zuiden. De ochtendzon warmt de kast vroeg op, zodat de bijen vroeg uitvliegen.

Een vliegopening die op de heersende wind staat, vooral op de koude noordenwind, vergroot in de winter het warmteverlies en laat regen binnen; vermijd dat. Botst deze richtregel met het advies om kasten verschillende kanten op te zetten tegen het verdwalen, dan kun je beide doelen combineren door de richtingen te variëren tussen zuidoost en zuidwest.

Hoe hoog moet een kast boven de grond staan?

Kasten worden met een onderstel of bok van de grond verhoogd. De voordelen:

• Vocht uit de bodem wordt tegengehouden; de bodemplank en het hout gaan langer mee.
• Mieren, kikkers en sommige plagen kunnen er moeilijker bij; de vliegopening raakt niet begroeid of ondergesneeuwd.
• De rug van de imker wordt gespaard.

De werkhoogte is belangrijk: een te lage kast belast de rug, een te hoge kast maakt het tillen van bovenste bakken en volle honingkamers lastig. De kast moet zijdelings waterpas staan en van achter naar voren heel licht voorover hellen; zo loopt regenwater via de vliegopening naar buiten en worden de raten recht gebouwd.

Kasten vastzetten

Kasten kunnen omvallen door storm, door dieren die ertegen schuren en tijdens transport. De kast met een spanband aan de bok vastmaken of een gewicht op het dak leggen is een eenvoudige maar belangrijke voorzorg. Een kast die in de winter omvalt zonder dat iemand het merkt, kost het volk.

Aanvliegroute en werkruimte

De aanvliegroute is de lijn waarlangs de bijen de kast verlaten en omhoog vliegen. Op deze lijn mogen geen mensen of dieren passeren. Is dat onvermijdelijk, zet dan voor de vliegopening een schutting of dichte beplanting die hoger is dan een mens; de bijen moeten dan omhoog vliegen en passeren boven hoofdhoogte.

Een werkplek op de bijenstand maakt het werk makkelijker: een bok of lege bak om ramen op te zetten, een afsluitbare kist, een gereedschapstas en water. Een raam dat op de grond wordt gezet, raakt vuil en trekt rovers aan.

Bijzondere situaties

• Bevruchtingskastjes: Hier heeft verdwalen de duurste gevolgen. Zet de kastjes ver uit elkaar, in verschillende richtingen en naast verschillende herkenningspunten.
• Reizende imkerij: Op tijdelijke standplaatsen staan de kasten vaak dicht op elkaar; verdeel ze zo veel mogelijk in groepen en maak gebruik van kleurverschillen.
• Een kast verplaatsen: Een kast binnen de bijenstand meer dan een paar meter verschuiven zorgt ervoor dat haalbijen naar de oude plek terugkeren; verplaats de kast in heel kleine stapjes, of breng het volk eerst een paar kilometer weg en daarna naar de nieuwe plek.