Onderhoud van kasten en ramen

Onderhoudsmateriaal voor kasten en ramen omvat alle gereedschappen en middelen waarmee je kastbakken, ramen en raten schoonmaakt, repareert, ontsmet, opnieuw bedraadt en klaarmaakt voor het seizoen. De belangrijkste zijn schrapers, staalborstels, de brander, gereedschap voor het bedraden en inbrengen van kunstraat, verf en apparatuur om was te smelten. Goed onderhouden kasten en ramen verkleinen het ziekterisico en besparen tijd tijdens het seizoen.

Waarom is onderhoud van kasten en ramen belangrijk?

De kast is een woning waarin de bijen het hele jaar leven, en na verloop van tijd hopen zich propolis, was, uitwerpselen, dode bijen en ziekteverwekkers op. Oude, donker geworden raten kunnen zowel ziekteverwekkers als chemische residuen lang met zich meedragen; de cellen worden nauwer door de cocons die elke broedgeneratie achterlaat. Een rottende bodem, een gescheurde bak en een loszittend raam openen de deur voor warmteverlies, roverij en plagen.

Het onderhoudswerk valt daarom in twee delen uiteen: kleine schoonmaakbeurten bij elke inspectie tijdens het seizoen en groot onderhoud in de periode waarin de kasten leeg zijn of de bijen overwinteren.

Welk gereedschap gebruik je om kasten schoon te maken?

• Kastbeitel (imkersbeitel): Het basisgereedschap om propolis en was van bakranden, toplatten en de oren van ramen te schrapen. Meer hierover: de pagina "Kastbeitels en imkersbeitels".
• Schraper en krabber: Brede schrapers met een lange steel werken sneller voor de bodemplank en de binnenwanden van bakken.
• Staalborstel en harde kunststof borstel: Verwijderen de dunne laag die na het schrapen achterblijft, en maken de groeven en hoeken van ramen schoon. Meer hierover: de pagina "Borstels en staalborstels voor het reinigen van kasten".
• Emmer of bak met deksel: Om het schraapsel in te verzamelen; op de grond gevallen was en propolis trekken rovers en plagen aan.
• Heet water en soda: Voor het wassen van kunststof onderdelen, voerbakken, koninginnenroosters en gereedschap.

Hoe ontsmet je kasten en gereedschap?

Schoonmaken en ontsmetten zijn twee verschillende dingen: eerst worden vuil en propolis mechanisch verwijderd, daarna wordt het oppervlak ontsmet. De belangrijkste methoden:

• Afbranden met een brander: De binnenkant van een geschraapte houten bak, bodem en dak wordt met de vlam afgebrand; het hout wordt verhit tot het lichtbruin kleurt. Dit is de meest gebruikte methode voor houten en metalen onderdelen.
• Heet sodawater: Een reinigende wasbeurt voor gereedschap, kunststof onderdelen en voerbakken.
• Geschikte chemicaliën: Kunststof en piepschuimkasten kun je niet afbranden; die worden na het schoonmaken afgenomen met een geschikt ontsmettingsmiddel (bijvoorbeeld een bleekwateroplossing), ruim nagespoeld met water en gedroogd.

Bij meldingsplichtige ziekten zoals Amerikaans vuilbroed worden raten en bijen meestal vernietigd; hoe het materiaal moet worden gereinigd, wordt bepaald op aanwijzing van de autoriteiten. Meer details staan op de pagina "Brander en desinfectie".

Welk materiaal heb je nodig om ramen klaar te maken?

Een nieuw of schoongemaakt raam moet worden bedraad voordat er kunstraat in komt. De draad houdt de kunstraat vlak en voorkomt dat een zware honingraat doorzakt of in de slinger breekt.

• Raamdraad: Dunne roestvrijstalen of gegalvaniseerde staaldraad.
• Oogje (draadring): Een klein metalen ringetje dat in de gaten van de zijlat van het raam wordt geslagen; het voorkomt dat de gespannen draad in het hout snijdt.
• Boormal: Zorgt ervoor dat de draadgaten in alle ramen op dezelfde hoogte worden geboord.
• Bedraadbank en spanner: Zet het raam vast en trekt de draad gelijkmatig strak. Losse draad houdt de kunstraat niet.
• Apparaat om kunstraat in te solderen: Verwarmt de draad met laagspanning of drukt hem met een getand wieltje in de kunstraat.
• Raamspijkers, niettang en lijm: Voor het in elkaar zetten van ramen; hoeken met lijm én spijkers vastzetten maakt een raam duurzaam.

Hoe verf en bescherm je het hout van een kast?

• Alleen de buitenkant: Alleen de buitenkant van de kast wordt geverfd; op de binnenkant, de ramen en de toplatten komt geen verf of beschermingsmiddel.
• Geschikt product: Houtbeschermingsmiddelen met insecticiden en schimmelwerende toevoegingen zijn riskant voor bijen. Kies verf die geschikt is voor buiten en waarvan de geur volledig verdwijnt.
• Volledig laten drogen: Een kast wordt pas in gebruik genomen als de verf helemaal droog is en niet meer ruikt.
• Lichte kleur: Lichte kleuren beperken oververhitting van de kast in de zomer. Verschillende kleuren en patronen helpen bijen bij dicht opeenstaande kasten hun eigen kast te vinden en verminderen verbuizen.
• Aansluitvlakken: Worden de vlakken waar bakken op elkaar staan geverfd, dan kunnen de bakken aan elkaar vastplakken; gebruik een dunne laag en laat die volledig drogen.

Materiaal voor het bewaren van raten en het verwerken van was

• Raatkast of stapel: Na de oogst worden lege raten droog, koel en luchtig bewaard, zo dat muizen er niet bij kunnen. Raten een tijd invriezen doodt eitjes en larven van de wasmot; daarna worden ze in goed afgesloten bakken bewaard.
• Zonnewassmelter: Smelt oude raten en ontzegelingswas met de warmte van de zon; eenvoudig en goedkoop, geschikt voor lichte was.
• Stoom- of waterbadsmelter: Smelt oude, donkere raten efficiënter.
• Gasbrander en ketel: In de werkplaats gebruikt voor was smelten, sodawater koken en ramen wassen; bij werk met open vuur zijn brandveiligheidsmaatregelen onmisbaar.

Kunstraat laten maken van je eigen was verkleint het risico dat je residuen van buitenaf binnenhaalt. Voor het vernieuwen van raten raden veel handleidingen aan om elk jaar een deel van de broedraten te vervangen; donker geworden en vervormde raten worden als eerste uitgesorteerd.

Onderhoudskalender voor kasten en ramen

Veelgemaakte fouten

• Afbranden zonder eerst te schrapen: Een dikke laag propolis en was laat de vlam het oppervlak niet bereiken en vat bovendien vlam.
• De binnenkant van de kast verven: Geur en chemicaliën kunnen in de bijen en de honing terechtkomen.
• Oude raten jarenlang gebruiken: De cellen worden nauwer, residuen en ziekteverwekkers hopen zich op.
• Raten onbeschermd bewaren: Trekt wasmot, muizen en rovende bijen aan.
• Het onderhoud uitstellen tot het begin van het seizoen: Zijn er in het voorjaar geen ramen klaar, dan lopen de ontwikkeling van het volk en het splitsen vertraging op.