Horizontale kasten

Een liggende kast is een kasttype waarin de ramen of toplatten niet in gestapelde bakken maar naast elkaar in één lange kastromp hangen. Het volk groeit zijwaarts, bakken tillen is niet nodig; daarom kiezen vooral imkers die hun rug willen sparen en met een klein aantal kasten in een vaste bijenstand werken ervoor. De belangrijkste soorten zijn de toplatkast (Keniaans en Tanzaniaans type), de Layens-kast en de lange Langstroth.

Hoe werkt een liggende kast?

Het volk woont in een deel van de lange kastromp; het ongebruikte deel wordt afgescheiden met een verschuifbaar schied. Naarmate het volk groeit, wordt het schied verschoven en komen er nieuwe ramen of latten bij. Het broednest bevindt zich meestal aan de kant van het vlieggat; de bijen slaan de honing aan de andere kant van het broednest op, richting het verre uiteinde van de kast.

De oogst gebeurt niet zoals bij een staande kast door de bovenste honingkamer eraf te tillen, maar door de honingraten aan het uiteinde, ver van het broednest, een voor een weg te nemen.

Welke soorten liggende kasten zijn er?

Toplatkast (Keniaans en Tanzaniaans type)

In plaats van ramen worden alleen toplatten gebruikt; de bijen bouwen de raat vrij van de lat naar beneden. Bij het Keniaanse type lopen de zijwanden schuin naar binnen; deze vorm vermindert het vastbouwen van de raat aan de wand. Bij het Tanzaniaanse type staan de wanden recht. De kast is goedkoop te maken, ook met lokaal materiaal; daarom is hij in Afrika en in de hobby-imkerij wijdverbreid.

Layens-kast

Een liggende kast met diepe, smalle ramen, in de 19e eeuw ontwikkeld door de Fransman Georges de Layens. Omdat hij ramen heeft, is de raat stevig en kan hij geslingerd worden. Hij wordt nog gebruikt in Spanje en delen van Oost-Europa.

Lange Langstroth

Een type waarin standaard Langstroth-ramen naast elkaar in één lange kastromp worden gebruikt. Het grootste voordeel is dat de ramen uitwisselbaar zijn met de andere Langstroth-kasten en kernkastjes in de bijenstand; de raat kan in de honingslinger worden geslingerd.

Traditionele liggende kasten

Liggende boomstamkasten en in muren ingebouwde kleikasten horen ook tot deze groep; omdat ze geen ramen of latten hebben, gelden ze echter als kasten met vaste raat.

Voordelen van de liggende kast

• Geen bakken tillen: je hoeft geen zware honingkamers af te nemen; de grootste winst voor rug en schouders.
• Rustige inspectie: de ramen worden een voor een bekeken en je opent alleen het nodige deel; het volk ligt niet in zijn geheel open.
• Eenvoudig ruimte regelen: door het schied te verschuiven stel je het volume in.
• Eenvoudige bouw: toplattypen kunnen met lokaal hout worden gemaakt; kunstraat is niet nodig.
• Observatie: sommige modellen hebben een kijkvenster aan de zijkant; je volgt de raatontwikkeling zonder de kast te openen.

Nadelen van de liggende kast

• Beperkte honingruimte: je kunt geen bakken opzetten zoals bij een staande kast; bij een sterke dracht wordt de ruimte krap en kan de zwermneiging toenemen.
• Moeilijk te vervoeren: de lange, zware kastromp is niet geschikt voor reizende imkerij.
• Breekbare natuurraat: bij toplattypen wordt de raat zacht in de warmte en breekt hij makkelijk af; hij kan niet worden geslingerd en wordt geoogst door hem te snijden en te pletten of te persen.
• Niet-standaard: toplatten en Layens-ramen zijn niet uitwisselbaar met de kasten in de omgeving.
• Neemt ruimte in: voor hetzelfde aantal volken is meer plaats in de bijenstand nodig.

Stap voor stap werken met de liggende kast

1. Bouwgeleider: breng in het midden van de toplatten een wasstrip of een driehoekige geleider aan; anders bouwen de bijen de raat dwars over de latten en wordt de kast oninspecteerbaar.
2. Juiste latbreedte: voor broedraten moeten de latten ongeveer 32–35 mm breed zijn; klopt de afstand niet, dan groeien de raten aan elkaar.
3. Uitbreiden: voeg nieuwe lege latten niet midden in het broednest toe, maar tussen broednest en honingzone of aan de rand; een lege lat midden in het broed splitst het nest in tweeën en leidt tot warmteverlies.
4. Inspectie: maak de aan de wand vastgebouwde rand met een dun mes los voordat je de raat optilt; houd de raat altijd rechtop en draai hem alleen in het verticale vlak.
5. Oogst: neem de volledig verzegelde honingraten aan het uiteinde ver van het broednest; laat de wintervoorraad direct naast de tros.
6. Varroa volgen: gebruik een gaasbodem en een telplank; ook in een liggende kast is mijtcontrole noodzakelijk.

Het verschil bij het overwinteren in een liggende kast

In een staande kast eet de tros de voorraad naar boven toe op. In een liggende kast schuift de tros daarentegen zijwaarts op. Daarom moeten de winterhoningraten naast de tros in een ononderbroken rij hangen, zonder lege latten ertussen. Stuit de tros in een koude periode op een lege raat, dan kan hij de honing een paar raten verderop niet bereiken en verhongeren.

Het ongebruikte deel wordt met het schied afgesloten en zo nodig met isolatiemateriaal opgevuld. Het vlieggat blijft dicht bij de tros en klein.

Voor wie is een liggende kast geschikt?

Hij is geschikt voor imkers met een vaste bijenstand en een klein aantal volken, die moeite hebben met zwaar tillen en belangstelling hebben voor natuurraat. Voor reizende imkers, imkers die een hoge opbrengst aan geslingerde honing nastreven of met veel kasten werken, is hij niet geschikt. Is Langstroth in je omgeving gangbaar, dan biedt de lange Langstroth zowel het gemak van liggend werken als uitwisselbare ramen.