Broedonderbreking

De varroa vermeerdert zich alleen in gesloten broedcellen. Als je het volk een paar weken broedloos maakt, kan de mijt zich niet voortplanten en zit ze onbeschut op de bijen; één behandeling met een organisch zuur op dat moment ruimt het grootste deel van de mijten op. De moer kooien, een vangraat, een kunstzwerm en een aflegger zijn vier manieren om die kans te creëren; bij allemaal is de prijs een tijdelijke stilstand in de ontwikkeling van het volk.

Waarom is het zo doeltreffend?

De vrouwelijke mijt kruipt vlak voordat de cel wordt verzegeld bij de larve; na het verzegelen legt ze haar eitjes en haar nakomelingen worden in de cel volwassen, terwijl ze zich met de pop voeden. Als de bij uitloopt, komen de moedermijt en haar volwassen geworden nakomelingen mee naar buiten. In een normaal volk zit daarom een groot deel van de mijten in het gesloten broed, waar middelen die via contact werken niet komen.

In een broedloze periode zitten daarentegen vrijwel alle mijten op de volwassen bijen. Een stof die niet in het gesloten broed werkt maar zeer werkzaam is tegen mijten op de bijen, zoals oxaalzuur, geeft precies op dit moment het beste resultaat. Bovendien brengt de methode geen risico op resistentie met zich mee.

De basis van de timing: ontwikkelingsduur van het broed

Een werksterlarve wordt ongeveer 8–9 dagen na de eileg verzegeld. In een volk dat net weer begint te leggen, ontstaan de eerste gesloten cellen dus niet eerder; de behandeling van het broedloze volk moet in dit tijdvenster plaatsvinden.

1. De moer kooien

De moer wordt in een kooi gezet waarin werksters haar kunnen bereiken en voeren, maar waarin ze geen eitjes kan leggen, en de kooi wordt midden in het broedgebied gehangen.

1. Zoek de moer en zet haar in de kooi; plaats de kooi tussen twee broedramen.
2. Controleer na ongeveer een week; heeft het volk moerdoppen aangezet, breek ze dan af.
3. Na ongeveer 24–25 dagen is al het werkster- en darrenbroed uitgelopen. Controleer aan de hand van een paar ramen dat er geen gesloten broed meer is.
4. Behandel nu met een toegelaten oxaalzuurproduct volgens de aanwijzingen op het etiket en laat de moer vrij.
5. Meet een paar weken later de mijtbesmetting opnieuw met een wasmethode.

Voordeel: Je verliest de moer niet en het volk wordt niet gesplitst.
Prijs: Ongeveer een maand lang wordt er geen nieuw broed grootgebracht; het volk slinkt duidelijk. Sommige moeren beginnen na het kooien pas laat weer te leggen.

2. De vangraatmethode

De moer wordt met een raamkooi van koninginnenrooster tot één raat beperkt. Naarmate het overige broed in het volk uitloopt, blijft op die raat het enige open broed over waarin mijten kunnen binnendringen; de mijten verzamelen zich daar.

1. Sluit de moer op op een lege, uitgebouwde raat. De raat raakt vol eitjes.
2. Zet de moer na ongeveer negen dagen over op een tweede lege raat; de eerste raat laat je verzegelen.
3. Haal de verzegelde vangraat voordat de bijen uitlopen uit de kast en vernietig hem of zet hem apart om om te smelten.
4. Ga hiermee door tot al het oude broed in het volk is uitgelopen (meestal twee of drie raten).

Voordeel: Zonder middelen wordt het grootste deel van de mijten verwijderd; samen met de laatste vangraat kan ook een behandeling met een organisch zuur worden uitgevoerd.
Prijs: Je moet je strikt aan het schema houden. Wordt de vangraat te laat weggehaald, dan komen de mijten vermeerderd naar buiten en werkt de methode averechts. Noteer elke stap met de datum.

3. Kunstzwerm (afschudden)

De bijen worden samen met de moer afgeschud in een schone kast waarin alleen kunstraat (of lege, uitgebouwde raat) hangt. De broedraten blijven achter; de mijten in het gesloten broed worden er samen mee afgescheiden.

• Het volk in de nieuwe kast heeft helemaal geen gesloten broed. Behandel in de eerste paar dagen, voordat de nieuwe eitjes worden verzegeld, met een organisch zuur.
• Voer het volk suikerwater; het moet raat bouwen.
• De achtergebleven broedraten worden vernietigd of in een aparte kast als nieuw volk gebruikt. In het tweede geval moet ook dit volk apart worden behandeld zodra het broedloos is; anders verspreid je de mijt opnieuw.

Voordeel: Geeft een zeer hoge mijtenval en biedt de kans oude raten te vervangen.
Prijs: Het volk bouwt van nul af aan raat; dat kost voer en tijd. Wordt het laat in het seizoen gedaan, dan gaat het volk niet sterk de winter in.

4. Onderbreking door een aflegger

Wanneer een volk wordt gesplitst, trekt het moerloze deel een nieuwe moer op. Nadat het oude broed is uitgelopen, ontstaat een natuurlijke broedloze periode tot de nieuwe moer begint te leggen en de eerste cellen worden verzegeld.

• Controleer het moerloze deel ongeveer drie weken na het splitsen. Is er geen gesloten broed meer, dan is het tijd om te behandelen.
• Omdat er in het deel met de moer broed is, is daar een apart plan nodig (bijvoorbeeld later de moer kooien of een geschikt middel).
• Het is een praktische manier om zwermverhindering en varroabestrijding in één handeling te combineren.

Behandeling: wat doe je bij een broedloos volk?

De eigenlijke waarde van de broedloze periode zit in de behandeling met een organisch zuur die je op dat moment uitvoert. Gebruik een oxaalzuurproduct dat in jouw land is toegelaten; ga voor dosering en methode uitsluitend uit van de aanwijzingen op het etiket.

• Behandel pas als je hebt gezien dat er echt geen gesloten broed meer is. Zelfs een paar gesloten cellen bieden de mijten een schuilplaats.
• De druppelmethode belast ook de bijen; aanbevolen wordt haar niet te herhalen in dezelfde broedloze periode.
• Gebruik je de verdampingsmethode, dan zijn een geschikt masker, een veiligheidsbril en handschoenen tegen de zuurdamp onmisbaar.

Wanneer uitvoeren?

De onderbreking wordt meestal na afloop van de hoofddracht, midden in de zomer toegepast. Zo lijdt de oogst er niet onder en wordt de mijtbesmetting teruggedrongen voordat de bijen die de winter moeten doorkomen worden grootgebracht. Ben je te laat, dan gaat het volk met te weinig jonge bijen de winter in; ben je te vroeg, dan vermeerdert de mijt zich tot het eind van het seizoen opnieuw.

Imkers die naar late drachten zoals dennenhoning trekken of die reizend imkeren, moeten het schema op de drachten afstemmen; een onderbreking verlaagt de volkssterkte die voor de volgende dracht nodig is.

Waar moet je op letten?

• Meet de mijtbesmetting voor en na de onderbreking met dezelfde methode.
• Pas het niet toe bij zwakke volken; die komen er mogelijk niet meer bovenop.
• Een broedloos, slinkend volk is kwetsbaar voor roverij. Verklein de vliegopening en laat geen suikerwater en raten open en bloot liggen.
• Sluit de moer alleen op in kooien die speciaal voor dit doel zijn gemaakt en waarin de werksters kunnen rondlopen; een verzendkooitje is niet geschikt voor langdurige opsluiting.
• Noteer bij de vangraat- en de afleggermethode de data; een paar dagen vertraging kan het resultaat omkeren.