Tropilaelaps is een mijtengeslacht dat oorspronkelijk bij Aziatische honingbijen voorkomt. Lange tijd bleef het beperkt tot Azië; maar Tropilaelaps mercedesae heeft zich aangepast aan de westerse honingbij, en vanaf 2024 werden gevestigde populaties gemeld in het Europese deel van Rusland en in Georgië. De mijt beweegt westwaarts.

Voor de imker is de betekenis eenvoudig maar ongemakkelijk: de gewoonten die rond varroa zijn opgebouwd gelden hier niet zonder meer.

Hoe u haar herkent

• Vorm: Lang en smal, ongeveer 1 mm bij 0,5 mm. Varroa is breder dan lang
• Kleur: Lichtoranje-bruin. Varroa is donkerder, roodbruin
• Beweging: Het meest kenmerkende verschil. Tropilaelaps rent snel over de raat, bijna schietend. Varroa beweegt traag en zwaar
• Vindplaats: Vrijwel uitsluitend in het broed. Op volwassen bijen wordt zij zelden en slechts kortdurend gezien

Dat laatste punt is belangrijk: varroa zoeken we op volwassen bijen, maar Tropilaelaps moet in het broed worden gezocht. Wie uit gewoonte de bijen controleert kan niets zien terwijl het volk zwaar besmet is.

Verschillen met varroa

• Zij plant zich sneller voort. Meer nakomelingen per cel en een korte ontwikkelingscyclus
• Zij kan zich niet voeden op volwassen bijen. Haar monddelen kunnen het uitwendige skelet niet doorboren; zonder broed overleeft zij slechts enkele dagen
• De foretische fase is kort. Zij verlaat een broedcel en gaat snel een volgende binnen
• Zij gebruikt darren- en werksterbroed gelijkelijk. Darrenraat snijden alleen is onvoldoende

Hoe beschermend een broedloze periode in een gematigd klimaat is, staat nog niet vast. In een onderzoek in Georgië overleefden mijten die met een natuurlijke zwerm meekwamen en plantten zich voort in het nieuwe volk, terwijl mijten die alleen door terugkerende haalbijen werden meegebracht binnen vier tot zes dagen stierven.

De schade

• Volwassen bijen met misvormde vleugels en een verkorte levensduur
• Onregelmatig, hiaatrijk broednest
• Geopende of verlaten broedcellen
• Overdracht van virussen, vooral het vleugelmisvormingsvirus
• Instorting van het volk binnen maanden zonder behandeling

Controle

Broed openen — de betrouwbaarste methode

Een deel van het gesloten werksterbroed openen en kijken is de belangrijkste methode. Ongeveer honderd cellen is een redelijk begin. Omdat de mijten snel bewegen valt hun geren op zodra de raat is geopend.

Poedersuiker — alleen aan- of afwezigheid

Bij varroa geeft een poedersuikertest een getal. Bij Tropilaelaps niet: omdat de mijt zelden op volwassen bijen zit, beantwoordt de test alleen de vraag of zij aanwezig is. Zij meet de besmettingsgraad niet.

Een imker die dit niet weet kan naar een schone test kijken en denken dat het volk gezond is.

Bestrijding

• Mierenzuur wordt als werkzaam beschouwd omdat het gesloten broed binnendringt
• Oxaalzuur werkt minder goed, omdat de mijt in het broed zit en niet op de bijen
• Broedonderbreking is een krachtig middel
• Darrenraat snijden is minder doeltreffend dan tegen varroa

Toegelaten middelen en aanbevolen protocollen verschillen per regio. Raadpleeg het actuele officiële advies voordat u behandelt.

Meldingsplicht

Tropilaelaps is in veel landen meldingsplichtig. Bij verdenking: meld het bij de bevoegde autoriteit in plaats van zelf te handelen; vroeg melden is de doeltreffendste manier om verspreiding te beperken.

Wat u nu kunt doen

• Open broed. Maak er een gewoonte van bij controles een deel van het gesloten werksterbroed te openen
• Let op een snel rennende mijt. Schiet er iets kleins over de raat, dan is het geen varroa
• Noteer volkverplaatsingen. Bij een invasieve plaag maken die aantekeningen traceren mogelijk