Tropilaelaps-mijt

Tropilaelaps is een bijenmijt van Aziatische oorsprong die kleiner is dan de varroa, langwerpig van vorm, en zeer snel over de raat rent; ze leeft vrijwel uitsluitend in het gesloten broed en vermeerdert zich sneller dan de varroa. In 2024 werd gemeld dat ze in Georgië en in het Europese deel van Rusland is aangetroffen; ze staat dus voor de deur van Turkije. In Turkije is aangifte verplicht: behandel bij een vermoeden niet op eigen houtje, stop alle verplaatsingen van kasten en meld het bij de officiële veterinaire dienst.

Wat is het, en waarom is het belangrijk?

De natuurlijke gastheren van het geslacht Tropilaelaps zijn de Aziatische reuzenhoningbijen. Een van deze soorten, Tropilaelaps mercedesae, heeft zich aangepast aan de honingbij (Apis mellifera) en is in de Aziatische bijenteelt een plaag geworden die evenveel schade aanricht als de varroa, en op sommige plaatsen meer. Lange tijd bleef ze beperkt tot tropisch Azië; de laatste jaren kwamen er meldingen uit de Kaukasus en Rusland.

Voor de imker is het belang dit: de gewoonten die we voor de varroa hebben aangeleerd, werken bij deze mijt niet één op één. Omdat de mijt zich in het broed verschuilt, ziet een imker die naar de volwassen bijen kijkt haar gemakkelijk over het hoofd.

Hoe herken je haar?

• Vorm: Lang en smal; ongeveer 1 mm lang en zo'n 0,5 mm breed. De varroa is daarentegen breed uitgespreid; ze is breder dan lang.
• Kleur: Licht roodbruin, bleker dan de varroa.
• Beweging: Het meest praktische kenmerk. Ze rent snel over het raatoppervlak en in geopende cellen. De varroa beweegt langzaam en log.
• Plaats: Vrijwel uitsluitend in het gesloten broed. Op volwassen bijen zit ze maar kort en in kleine aantallen.

Verschillen met de varroa en de gevolgen daarvan

• Vermeerdert zich sneller. De ontwikkelingstijd is kort en ze gaat snel van cel naar cel; de populatie groeit sneller dan die van de varroa.
• Kan zich niet voeden op volwassen bijen. Haar monddelen zijn niet geschikt om het uitwendige skelet van de volwassen bij te doorboren. Gemeld wordt dat ze zonder broed maar enkele dagen kan overleven; de precieze duur wordt nog onderzocht.
• Gebruikt zowel werkster- als darrenbroed. Het uitsnijden van darrenbroed is op zichzelf geen toereikende maatregel.
• Draagt virussen over. Ook zij verspreidt de virussen die de varroa overdraagt, met voorop het vleugelmisvormingsvirus.

Wat zie je in de kast?

• Een onregelmatig, gatenrijk (hagelschot)broednest
• Doorboorde of geopende dekseltjes, dode poppen die uit de cel zijn getrokken en weggegooid
• Jonge bijen met verfrommelde vleugels, een kort achterlijf en een schriel voorkomen; bijen die voor de kast rondkruipen
• Kleine, lichtgekleurde mijten die in geopende cellen en over het raatoppervlak rennen
• Zonder ingrijpen stort het volk binnen enkele maanden in

Omdat dit beeld sterk lijkt op het instorten door varroa, wordt de eerste diagnose vaak verkeerd gesteld. Denk aan Tropilaelaps bij een volk met een lage varroatelling maar met een verstoord broed.

Hoe houd je het in de gaten?

Broed openen: de betrouwbaarste methode

Open een deel van het gesloten werkster- en darrenbroed met een ontzegelvork, haal de poppen eruit en bekijk ze. Ongeveer honderd cellen openen is een goed begin. De mijten zijn op de pop en in de cel te zien; als de cellen worden geopend, rennen ze snel weg.

Raam uitkloppen

Houd een raam met gesloten broed boven een witte bak of een kastdak en geef er een harde tik op; de mijten die uit de cellen vallen, zijn op de witte ondergrond gemakkelijk te zien. Het is een snelle screeningsmethode.

Poedersuiker- of alcoholwas: alleen aanwezig/afwezig

Deze methode, die bij varroa een percentage oplevert, kan bij Tropilaelaps alleen laten zien of de mijt aanwezig is of niet; ze meet de besmettingsgraad niet. Een schone uitslag van een was is geen bewijs dat Tropilaelaps afwezig is.

Varroalade

Een plakplaat op de bodem helpt, maar is op zichzelf niet genoeg. Bekijk de gevallen mijten met een loep en let op hun vorm.

Wat moet je doen bij een vermoeden?

1. Stop alle verplaatsingen van kasten, bijen, ramen en materiaal.
2. Neem een monster. Verzamel mijten uit de geopende cellen of van de uitklopbak en doe ze in een goed afsluitbaar potje met alcohol. Maak zo mogelijk foto's en een korte video; de snelheid van bewegen helpt veel bij de diagnose.
3. Meld het meteen. Breng de officiële veterinaire dienst op de hoogte; de officiële diagnose wordt in het laboratorium gesteld.
4. Behandel niet op eigen houtje. Behandeling, quarantaine en andere maatregelen worden door de officiële dierenartsen bepaald.

Wat bekend is over de bestrijding

De kennis ontwikkelt zich snel en de officiële protocollen verschillen per land. In het algemeen:

• Een broedonderbreking is een krachtig middel; de mijt kan zonder broed niet lang overleven.
• Behandelingen die ook in het gesloten broed werken (bijvoorbeeld mierenzuur) zijn werkzaam gebleken.
• Behandelingen die alleen de mijten op volwassen bijen treffen (zoals oxaalzuur druppelen of verdampen) schieten op zichzelf tekort, omdat de meeste mijten in het broed zitten.

Welke methode in welke volgorde wordt toegepast, beslissen de officiële instanties.

Gewoonten om nu al aan te leren

• Open broed. Maak er een gewoonte van bij inspecties af en toe een deel van het gesloten broed te openen. Dat is de controle die het meeste zegt over Tropilaelaps, over varroa en over broedziekten.
• Let op snel rennende mijten. Een kleine, langwerpige mijt die snel over de raat wegvlucht, is geen varroa.
• Houd je volksverplaatsingen bij. Noteer waar je bijen hebt gekocht en waar je kasten naartoe hebt gebracht; bij een uitbraak kan met deze gegevens het spoor worden teruggevolgd.
• Koop geen volken, pakketbijen en moeren uit het buitenland of van bronnen zonder papieren.