Aziatische hoornaar (Vespa velutina)

De Aziatische hoornaar (Vespa velutina) is een invasieve soort die naar Europa is versleept en zich daar snel verspreidt; ze jaagt op haalbijen door voor de kasten stil in de lucht te hangen. Ze is gemakkelijk te herkennen: een donker, fluweelachtig borststuk, gele pootuiteinden en één brede oranje band op het achterlijf. Fotografeer een verdachte hoornaar en meld hem bij de autoriteiten; grijp niet zelf in bij een nest.

Wat is het, en waar komt ze vandaan?

Ze is afkomstig uit Zuidoost-Azië. De ondersoort die zich in Europa heeft verspreid (V. velutina nigrithorax), bereikte halverwege de jaren 2000 Frankrijk; van daaruit verspreidde ze zich tot in Spanje, Portugal, Italië, België, Nederland, Duitsland en Engeland. Vanwege de druk op de honingbij en de snelheid waarmee ze zich verspreidt, staat ze op de lijst van invasieve soorten van de Europese Unie. Als ze in Turkije wordt gezien, betekent dat een nieuwe invasie; daarom is het erg belangrijk haar vroeg op te merken en te melden.

Hoe herken je haar?

In Turkije zijn de grote hoornaars die het vaakst voor de kast worden gezien de Europese hoornaar en de Oosterse hoornaar. Zie je een hoornaar met een donker borststuk en "gele sokken", kijk dan goed.

Wat doet ze bij de kast?

Haar meest typische gedrag is enkele tientallen centimeters voor de kastingang stil in de lucht hangen. Ze vangt terugkerende, beladen haalbijen in de vlucht, gaat op een tak in de buurt zitten en brengt het borststuk van de bij naar de larven in haar nest. In Europa bereikt de druk meestal aan het eind van de zomer en in de herfst een hoogtepunt, wanneer de hoornaarvolken het grootst zijn.

De eigenlijke schade zit minder in het aantal gevangen bijen dan in het stilvallen van de vliegactiviteit. In een volk met voortdurend een jager voor de ingang vliegen de haalbijen niet meer uit, maar klonteren ze samen bij de ingang; de aanvoer van nectar en stuifmeel stopt, de voorraad slinkt en er worden geen winterbijen grootgebracht. Zo gaat het volk verzwakt de winter in of kan het instorten.

Het nest

• Primair nest: In het voorjaar bouwt de koningin na haar winterslaap een klein nest op een beschutte en meestal lage plek, zoals onder een dakrand, in een schuur of in een struik.
• Secundair nest: Aan het begin van de zomer verhuist het volk meestal naar een groot, rond of peervormig nest dat hoog in een boomkruin wordt gebouwd. Het kan ook in struikgewas en op lage plekken worden gebouwd.
• De ingang zit aan de zijkant: Een kleine zijingang is typisch. De Europese hoornaar nestelt daarentegen meestal in een holte, zoals een holle boom of een zolder, en de onderkant van het nest is open.

Wat kan de imker doen?

1. Houd het volk sterk. Zwakke volken storten het eerst in. Verenig zwakke volken vóór de periode van hoornaardruk en voer zo nodig bij.
2. Verklein de vliegopening. De te verdedigen ruimte wordt kleiner. Sluit haar niet volledig af; ventilatie en vliegverkeer moeten doorgaan.
3. Gebruik ingangsbeschermers. Een gaasrooster waar een bij wel en een hoornaar niet doorheen kan, of beschermkooien voor de ingang, maken het uit- en invliegen voor de haalbijen gemakkelijker. De werkzaamheid hangt af van de omstandigheden.
4. Grijp niet zelf in bij een nest. Een hooggelegen nest verstoren is gevaarlijk en als het nest niet volledig wordt vernietigd, verspreidt het probleem zich. Meld de plek van het nest; de verwijdering moet door bevoegde en goed uitgeruste ploegen gebeuren.
5. Gebruik geen gifaas. Vergiftigd vlees, suikerwater of insecticide in de buurt van de kast vergiftigt ook je bijen en andere dieren.

Over vallen

Vallen om in het voorjaar koninginnen te vangen worden vaak aanbevolen, maar zijn omstreden: niet-selectieve vallen vangen ook inheemse hoornaars, wespen, hommels en vele andere insecten. Als je vallen gebruikt, geef dan de voorkeur aan selectieve ontwerpen waaruit honingbijen en kleine insecten kunnen ontsnappen, en volg de plaatselijke aanbevelingen van de bevoegde instanties.

Melding

Als je een Aziatische hoornaar vermoedt:

• Maak zo mogelijk een scherpe foto (met het borststuk en de pootuiteinden zichtbaar) of bewaar een dood exemplaar.
• Noteer de plaats, de datum en of ze voor de kast aan het jagen was.
• Meld het bij de officiële veterinaire dienst.

In een nieuw gebied is vroege melding de doeltreffendste manier om de verspreiding te beperken.