Kostprijs en prijsstelling

Kostprijs en prijsbepaling in de bijenteelt betekent berekenen wat een kilogram honing of een volk u werkelijk kost, en de verkoopprijs vaststellen op basis van die berekening en de markt. De meest gemaakte commerciële fout is een prijs vaststellen zonder de kostprijs te kennen; het gevolg is vaak een verlies dat jarenlang onopgemerkt blijft. Deze pagina geeft geen bedragen, maar legt de methode uit: welke posten tellen mee, hoe reken je, hoe bouw je een prijs op.

Waarom blijft de kostprijs in de bijenteelt verborgen?

In de bijenteelt zijn de uitgaven over het jaar verspreid: in de winter materiaal, in het voorjaar voer, in de zomer potten, in de herfst middelen en suiker. De inkomsten zijn daarentegen in een paar weken samengeperst. Na de oogst lijkt het geld in de kas veel, maar als alles wat in de loop van het jaar is uitgegeven wordt opgeteld, verandert het beeld.

Bovendien worden veel posten helemaal niet meegeteld: uw eigen arbeid, reizen en brandstof, volken die in de winter verloren gaan, materiaal dat in de loop der jaren slijt. Een "winst"-berekening waarin deze posten ontbreken, betekent in feite dat u uw eigen arbeid en kapitaal gratis weggeeft.

Wat zijn de kostenposten in de bijenteelt?

Directe (variabele) kosten

Kosten die toenemen naarmate het aantal volken of de hoeveelheid product toeneemt:

• Voeren: Suiker, suikeroplossing, voerdeeg, pollenvervanger
• Gezondheid: Toegelaten varroamiddelen en andere veterinaire kosten
• Vervanging van kunstraat en ramen
• Verpakking: Potten, deksels, etiketten, dozen
• Aankoop van koninginnen of kosten van eigen teelt
• Vervoer: Transport en standplaats bij reizende bijenteelt

Indirecte (vaste) kosten

Kosten die op korte termijn onafhankelijk zijn van het aantal volken:

• Afschrijving: Het jaarlijkse aandeel van materiaal dat jarenlang wordt gebruikt, zoals kasten, honingkamers, slingers, klaarvaten en voertuigen
• Beschermende kleding, beroker, handgereedschap
• Brandstof en reizen
• Huur van de standplaats of het aandeel dat aan de grondeigenaar wordt gegeven
• Kosten van registratie, bondscontributie, verzekering, analyses en documenten

Kosten die niet worden meegeteld maar wel echt zijn

• Uw eigen arbeid: Zonder uw uren een waarde te geven, kunt u geen winst berekenen. De eenvoudigste maatstaf daarvoor is het loon dat u in die uren met ander werk zou kunnen verdienen.
• Volksverlies: Elk volk dat in de winter verloren gaat, is een bezit dat moet worden vervangen.
• Vervanging: Ook zelf kernvolken maken is niet gratis; die volken produceren geen honing en vragen voer en arbeid.
• Opportuniteitskosten van kapitaal: Wat het geld dat in materiaal vastzit elders zou opleveren.

Hoe bereken je de kostprijs per eenheid?

Voor de berekening zijn alle registraties van een seizoen nodig. De methode is als volgt:

1. Tel de directe kosten op: Alle kosten van voer, middelen, verpakking, kunstraat en koninginnen in het jaar, op basis van facturen en bonnen.
2. Bereken de jaarlijkse afschrijving: Voor elk stuk materiaal aanschafprijs ÷ verwachte gebruiksduur in jaren. Doe dat apart voor kasten, slinger en voertuig en tel het op.
3. Tel de overige vaste kosten op: Reizen, huur, contributie, verzekering, analyses.
4. Tel uw arbeid op: Totaal aantal gewerkte uren × uurwaarde. Weet u de uren niet, begin dan dit jaar met registreren.
5. Tel de verliezen op: Aantal verloren volken × kosten om één volk te vervangen.
6. Deel: Deel de totale kosten zowel door het aantal volken als door de hoeveelheid verkoopbaar product.

Produceert u meerdere producten, verdeel dan de gemeenschappelijke kosten (reizen, afschrijving, arbeid) over de producten naar de tijd die eraan wordt besteed. Anders ziet u niet welk product iets oplevert.

Hoe bepaal je de honingprijs?

Er zijn drie basisbenaderingen; de meeste imkers gebruiken ze naast elkaar:

• Kostprijs-plusmethode: Op de kostprijs per eenheid wordt een winstmarge gezet. Dat is eenvoudig en voorkomt verkoop met verlies, maar houdt geen rekening met wat de markt bereid is te betalen.
• Marktprijsmethode: Er wordt gekeken naar schap- en marktprijzen van vergelijkbare producten. Dat is concurrerend, maar dekt misschien uw kosten niet, vooral in vergelijking met goedkope, vervalste of geïmporteerde producten.
• Waardegebaseerde methode: Het onderscheidende van het product wordt geprijsd: apart geoogste eenbloemige honing, kwaliteit onderbouwd met analyses, traceerbaarheid, raathoning, een bekende producent. Een kleine producent kan niet concurreren op hoeveelheid, maar wel op kwaliteit; daarom is dit meestal de stevigste weg.

De praktische volgorde is: bepaal eerst de ondergrens (kosten per kilogram), kijk dan naar de marktbandbreedte en kies ten slotte uw plek binnen die bandbreedte op basis van wat uw product onderscheidt. Ligt de ondergrens boven de marktprijs, dan zit het probleem niet in de prijs, maar in de kostenstructuur of de productkeuze.

Toegevoegde waarde: dezelfde honing, andere inkomsten

Dezelfde honing kan afhankelijk van de verkoopwijze zeer verschillende inkomsten opleveren. De algemene volgorde, van laag naar hoog:

1. Verkoop in bulk (aan de groothandel, in vaten of blikken)
2. Honing in potten met etiket
3. Apart geoogste, gedocumenteerde eenbloemige honing
4. Raathoning en speciale producten
5. Rechtstreekse verkoop aan de consument (markt, aan de bijenstand, vaste klanten)

Het laatste punt maakt meestal het grootste verschil en vraagt geen grote investering in apparatuur; maar het kost tijd, communicatie en naleving van de etiketteringsregels. Bij de overstap op potten moeten ook verpakking, etiket, vularbeid en de registraties en vergunningen die de levensmiddelenwetgeving vraagt, bij de kosten worden opgeteld.

Veelgemaakte fouten

• De prijs van de buurman kopiëren: Zijn kosten, opbrengst en markt zijn niet dezelfde als de uwe.
• Arbeid niet meetellen: Jaren waarin "de kosten eruit zijn" gehaald, zijn meestal jaren waarin de arbeid gratis is weggegeven.
• Op basis van één jaar beslissen: Gebruik een gemiddelde waarin ook slechte jaren zitten.
• Verlies niet als kosten rekenen: Elk winterverlies is een kostenpost van het volgende jaar.
• Proberen marktaandeel te winnen door goedkoop te verkopen: Een prijs later verhogen is moeilijker dan vanaf het begin de juiste prijs vragen.

Registratie: het logboek dat u de prijs vertelt

Een eenvoudig schrift of spreadsheet is genoeg. Houd vier kolommen bij: uitgaven, geproduceerde hoeveelheid, verkoop en bestede tijd. Het eerste jaar zal onvolledig zijn; in het tweede jaar vertelt dit logboek u welk product iets oplevert, welke bijenstand zijn kosten niet terugverdient en wat de ondergrens van uw prijs is.