Risicobeheer en reserves

Risicobeheer in de bijenteelt betekent gewone risico's zoals winterverlies, ziekte, vergiftiging, diefstal, natuurrampen en een slecht seizoen vooraf herkennen, hun gevolgen beperken en reserves klaarhouden om verlies op te vangen. In de bijenteelt is verlies geen uitzondering, maar iets waarmee je moet rekenen. Het doel is niet verlies tot nul terug te brengen, maar ervoor te zorgen dat het bedrijf overeind blijft als er verlies optreedt.

Wat zijn de belangrijkste risico's in de bijenteelt?

Reserves: in staat zijn verlies op te vangen

Reservevolken

De meest elementaire maatregel is genoeg kernvolken (kleine reservevolken) in de bijenstand te hebben om de verwachte verliezen op te vangen. Zo vult u het winterverlies aan zonder volken van buiten te kopen; ook het risico om van buitenaf ziekten binnen te halen verdwijnt. Stem het aantal reserves af op het verliespercentage van de afgelopen jaren.

Reservekoninginnen

Leggende reservekoninginnen in kernvolken voorkomen dat het verlies van een koningin een crisis wordt. Vergeleken met bewaren in een kooitje (koninginnenbank) is een leggende koningin betrouwbaarder.

Reservemateriaal

Zorg voor een reservekap, een beroker, een beitel en een of twee lege kasten in de auto. Een inspectie die halverwege stopt door kapot gereedschap, of geen kist hebben om een zwerm in te doen, zijn kleine maar veelvoorkomende verliezen.

Reservevoer

Voermateriaal en honing die in de kast blijft, beschermen de volken bij onverwachte schaarste zoals droogte of een slecht voorjaar.

Risico spreiden: één bijenstand of meer?

Alle volken in één bijenstand houden, brengt alle risico's op één punt samen. Meer dan één bijenstand:

• voorkomt dat een lokale bespuiting, overstroming of diefstal alle volken tegelijk treft,
• spreidt het risico van een mislukte dracht; waar op de ene plek droogte heerst, kan op de andere de dracht doorgaan,
• beperkt de verspreiding van ziekten.

Daar staat tegenover dat reistijd en kosten toenemen. Het evenwicht ligt in bijenstanden op redelijke afstand van elkaar, maar in verschillende risicogebieden.

Bioveiligheid: de goedkoopste risicomaatregel

Het risico op ziekte daalt sterk met de goedkoopste maatregelen die er zijn:

• Koop geen volken, raten en honing van onbekende herkomst; vooral tweedehands raten kunnen ziekten meedragen.
• Volg een nieuw volk apart: Houd het een tijd op een aparte plek in de gaten voordat het bij de bijenstand komt.
• Maak gereedschap schoon: Reinig beitel en handschoenen, vooral tussen verdachte kasten.
• Verplaats raten niet willekeurig: Registreer het overzetten van raten tussen kasten.
• Voorkom roverij: Laat geen honing of raten open staan; verklein de vliegopening bij zwakke volken.
• Registreer verplaatsingen van volken: Bij een uitbraak maakt dat het mogelijk de bron te vinden.

Begin bij aangifteplichtige ziekten zoals Amerikaans en Europees vuilbroed niet op eigen houtje aan een behandeling: zonder de kast af, stop met het verplaatsen van ramen en gereedschap en meld het bij de officiële veterinaire dienst. De noodzakelijke vernietiging en reiniging gebeuren onder officiële begeleiding.

Wat doe je bij een vermoeden van vergiftiging?

1. Documenteer: Fotografeer de dode en trillende bijen voor de kast; noteer datum, tijd en locatie.
2. Neem een monster: Verzamel pas gestorven bijen in een schone bak en houd ze koel (zo mogelijk invriezen).
3. Meld het: Geef het zonder tijd te verliezen door aan de officiële veterinaire dienst of de lokale landbouwautoriteit; licht uw bond in.
4. Kijk rond: Noteer het veld, het gewas en het tijdstip van een bespuiting in de buurt.

Als voorzorg vermindert kennismaken met de boeren in de omgeving, naar spuittijden vragen en hen laten weten waar uw bijenstand staat het risico op vergiftiging aanzienlijk.

Registratie, documenten en verzekering

Bij schade hangen vergoeding, verzekering of overheidssteun meestal af van documenten:

• houd de officiële registratie van uw bijenstand actueel (in Turkije het registratiesysteem voor de bijenteelt, AKS),
• noteer het aantal volken en wijzigingen van standplaats,
• nummer en markeer uw kasten; bij diefstal dient dat als bewijs van eigendom,
• leg bij schade meteen foto's, datum en gegevens van getuigen vast.

In Turkije wordt de door de staat gesteunde bijenteeltverzekering (voor kasten met bijen) aangeboden binnen het TARSİM-stelsel. Welke risico's gedekt zijn en welke voorwaarden gelden (bv. dat de kasten geregistreerd zijn en aan de normen voldoen), staat in de algemene voorwaarden die elk jaar worden gepubliceerd; lees de actuele voorwaarden voordat u een polis afsluit.

Jaarlijkse risicochecklist

• Wat was het verliespercentage vorig jaar, en is het aantal reservekernvolken daarvoor voldoende?
• Zijn de standplaatsen veilig wat betreft overstroming, brand en diefstal?
• Zijn de kasten genummerd, geregistreerd en zo nodig verzekerd?
• Ligt het schema voor varroametingen en -behandelingen klaar?
• Is er contact gelegd met de boeren in de omgeving?
• Wie verzorgt de volken als u ziek wordt?