Materiaal voor koninginnenteelt

Materiaal voor de koninginnenteelt is het geheel van gereedschap en benodigdheden dat in elke fase wordt gebruikt: van het overbrengen van de larve naar het dopje en het verdelen van de rijpe doppen tot het laten bevruchten, merken en kooien van de jonge moer. Het meeste is goedkoop en eenvoudig; wat het succes bepaalt, is niet duur gereedschap, maar dat het materiaal per fase volledig klaarligt, schoon wordt gehouden en op het juiste moment wordt gebruikt. Deze pagina biedt een checklist om het materiaal naar schaal te plannen; de details van elke groep staan op de onderliggende pagina's.

Welk materiaal is nodig voor de koninginnenteelt?

Koninginnenteelt bestaat uit fasen die elkaar opvolgen: overlarven, starten en afbouwen, beschermen en verdelen van de rijpe doppen, bevruchten en behandelen van de moer (vangen, merken, kooien). Elke fase heeft ander materiaal en een tekort in één fase kan het werk van de vorige fase tenietdoen.

Materiaal naar schaal: hobby, middelgroot, beroeps

De materiaallijst groeit mee met het aantal moeren dat u per seizoen wilt telen. In plaats van alles in één keer aan te schaffen, is het verstandiger eerst op kleine schaal de methode onder de knie te krijgen en te investeren waar een knelpunt zichtbaar wordt.

• Hobby (enkele moeren voor de eigen kasten): een of twee teeltramen, enkele dozijnen kunststof dopjes en houders, een Chinese overlarfnaald met flexibele tong, een goede hoofdlamp, een paar doppenbeschermers en afleggerkasten zijn voldoende. In plaats van overlarven kunnen ook methoden met het uitsnijden van raat worden gebruikt.
• Middelgroot (tientallen moeren per seizoen): voor doorlopende series zijn meerdere teeltramen nodig, reservelatten, veel dopjes, een overlarfstandaard, een lamp met vergrootglas, bevruchtingskastjes, verzendkooitjes en een merkset. Op deze schaal hoort ook een logboek bij het materiaal.
• Beroeps (honderden moeren): gestandaardiseerde ramen en latten, veel bevruchtingskastjes met hun standaards, een broedstoof, geïsoleerde transportboxen, een afgesloten en vochtige overlarfruimte, materiaal voor het kooien en verzenden in grote aantallen. Op deze schaal levert onderling passend materiaal (dezelfde raammaat, hetzelfde type houder) snelheid op.

Materiaal voor het overlarven: van dopje tot licht

Overlarven is het overbrengen van een jonge werksterlarve uit de raat naar een kunstmatige moercel, het dopje (moerdopje, kunstdopje). Omdat het materiaal in deze fase de larve rechtstreeks aanraakt, moet het het zorgvuldigst worden gekozen.

• Dopjes: van kunststof of bijenwas. Kunststof dopjes worden gewassen en opnieuw gebruikt; wasdopjes worden makkelijk door de bijen aangenomen, maar zijn voor eenmalig gebruik.
• Latten en houders: de dopjes worden op horizontaal in het raam geplaatste latten ofwel direct met was vastgeplakt, ofwel in aparte kunststof dopjeshouders gezet. Met een houder kan een rijpe dop worden vervoerd zonder hem te pletten.
• Overlarfnaald: er zijn typen met een flexibele tong (Chinese naald), met een fijne metalen punt en met een uitduwer. Belangrijk is dat de punt samen met het voedersap onder de larve kan schuiven.
• Licht en vergroting: een larve van één dag is heel klein; sterk, koel licht dat tot op de bodem van de cel valt en zo nodig een vergrootglas hebben direct invloed op het acceptatiepercentage.
• Overlarfstandaard: houdt de teeltraat in de juiste hoek, laat uw handen vrij en verkort de werktijd.

Materiaal voor de teeltvolken

Voor de volken die de dopjes moeten aannemen en verzorgen, is geen speciale kast nodig; standaard kastonderdelen worden op een andere manier gebruikt.

• Moerrooster: houdt in een moerhoudende afbouwer de moer in de onderste bak en beveiligt de bovenste bak waarin de dopjes zitten.
• Voerbak: raamvoerbak of voerbak bovenop; als er in de natuur geen dracht is, moet de ondersteuning met suikerwater en eiwit doorlopend zijn.
• Starterkist (zwermkist): een goed geventileerde kist met gaasbodem; jonge bijen worden enkele uren moerloos gehouden en krijgen dan de dopjes.
• Schied en raamkooi: worden gebruikt om een tijdelijk moerloos deel te maken, of om de teeltmoer op een bepaalde raat te houden om larven van dezelfde leeftijd te krijgen.

Materiaal voor rijpe doppen, bevruchting en het behandelen van de moer

Doppenbeschermer en broedstoof

Een doppenbeschermer om de rijpe dop voorkomt dat een vroeg uitgelopen moer bij de andere doppen komt. Een broedstoof houdt doppen of gekooide moeren op een temperatuur die dicht bij die van het broednest ligt; dat geeft flexibiliteit op de dag van het verdelen, maar vraagt regelmatige controle op stroomuitval en temperatuurschommelingen. Bij kleinschalige teelt is een stoof niet nodig als de doppen op dag 10 op tijd worden verdeeld.

Bevruchtingskastjes

Een bevruchtingskastje is een klein volkje waarin de jonge moer uitloopt en gaat paren. Minikastjes vragen weinig bijen en er kunnen er veel worden opgezet, maar ze warmen snel op of koelen snel af en zijn gevoeliger voor roven en uitvliegen. Afleggers van een paar ramen zijn vergevingsgezinder en kunnen zich verder ontwikkelen nadat de moer aan de leg is. Kastjes op een vaste standaard met duidelijke kenmerken plaatsen, helpt de moer bij terugkeer haar eigen kastje te vinden.

Kooitjes en merkmateriaal

• Verzend- en invoerkooitje: de moer wordt met enkele begeleidende werksters vervoerd en in het volk ingevoerd in een kooitje met in één vak suikerdeeg.
• Moerenknijper: maakt het mogelijk de moer van de raat te nemen zonder haar te pletten.
• Merkbuis of merkkooitje: zet de moer vast door haar met een zachte zuiger tegen een gaasoppervlak te drukken; veel veiliger dan met de hand vasthouden.
• Merkstift en opalithplaatje: er worden voor de imkerij gemaakte producten gebruikt waarvan de geur snel vervliegt; de kleur wordt gekozen naar het laatste cijfer van het jaar waarin de moer is geboren.

Wanneer kies je voor systemen zonder overlarven?

Voor telers die niet kunnen overlarven, moeite hebben met hun ogen of zonder de larve aan te raken willen werken, bestaan kooisystemen zonder overlarven. De teeltmoer wordt maximaal een dag opgesloten in een kunststof kastje met gaatjes in een celpatroon; de eitjes worden gelegd op celbodems die er aan de achterkant uit kunnen. Als de eitjes uitkomen en de larven er zijn (ongeveer vier dagen na de eileg), worden deze bodems in dopjeshouders gezet en op de lat geplaatst.

• Voordeel: de larve raakt niet beschadigd en droogt niet uit; de leeftijd van de larve is precies bekend.
• Nadeel: de moer legt niet altijd op de gewenste dag in het kastje; het systeem is duurder dan overlarven en de kunststof onderdelen moeten vooraf door de bijen worden schoongemaakt.

Waar moet je op letten bij het kiezen van materiaal?

• Onderlinge pasvorm: het teeltraam moet passen bij de raammaat van uw kast, de houders bij uw latten en de dopjes bij uw houders. Verschillende systemen door elkaar gebruiken vertraagt het werk.
• Materiaal: kunststof onderdelen moeten geurloos en voedselveilig zijn; nieuw kunststof moet vóór gebruik in een volk worden gezet en door de bijen worden schoongemaakt.
• Reserve: de punt van de overlarfnaald slijt, houders breken, doppenbeschermers raken zoek. Midden in het seizoen is aanvullen lastig; koop vooraf reserve.
• Standaard en registratie: zet een systeem op waarin elk raam en elk kastje een nummer kan krijgen; het materiaal is de drager van de registratie.

Reiniging, opslag en hygiëne

Het grootste deel van dit materiaal komt rechtstreeks in contact met larven en moeren. Resten van middelen, brandstof, parfum en afwasmiddel verlagen de acceptatie; kooitjes en dopjes die in een ziek volk zijn gebruikt, kunnen ziekten naar andere volken overbrengen.

1. Tijdens het seizoen: kunststof dopjes en houders worden met heet water gewassen, was en propolis worden eraf geschraapt; geurende schoonmaakmiddelen worden niet gebruikt of zeer goed nagespoeld.
2. Aan het eind van het seizoen: alle onderdelen worden schoongemaakt en gedroogd; de raten in de bevruchtingskastjes worden tegen de wasmot beschermd.
3. Opslag: in een gesloten, droge, tegen muizen en motten beschermde doos; niet in dezelfde kast als varroamiddelen en chemicaliën.
4. Bij een ziektevermoeden: het materiaal dat in dat volk is gebruikt, wordt apart gehouden; bij aangifteplichtige ziekten worden de instructies van de officiële veterinaire dienst afgewacht.

Veelgemaakte fouten

• Het licht onderschatten: een imker die de larve niet goed ziet, kiest een te oude larve; hier gaat de meeste moerkwaliteit verloren.
• Nieuw kunststof direct gebruiken: de fabrieksgeur verlaagt de acceptatie.
• De bevruchtingskastjes tot de laatste dag laten liggen: als de rijpe doppen klaar zijn, moeten de kastjes al zijn opgezet en een dag moerloos hebben gestaan.
• Veel materiaal kopen voordat je voor één systeem hebt gekozen: krijg eerst één methode op kleine schaal onder de knie en breid dan uit.
• Geen registratie bijhouden: ongenummerde ramen en kastjes maken het onmogelijk te volgen welk resultaat van welke teeltmoer komt.