Beheer van afleggers

Een kernkast is een kleine kast met dezelfde raammaat als de gewone kast, meestal met 3–6 ramen; het woord wordt ook gebruikt voor het kleine volk dat erin woont (kernvolk, nucleus). Het is het meest veelzijdige hulpmiddel van de imker, gebruikt voor onder meer het laten bevruchten van moeren, afleggers maken, zwermen huisvesten, reservemoeren achter de hand houden en volken verkopen. Met een paar kernvolken in de bijenstand is het verlies van een moer geen crisis meer.

Waarvoor dient een kernkast?

• Reservemoer: een volk dat moerloos is geworden of een slechte moer heeft, kan direct een leggende moer krijgen. Dit is het waardevolste gebruik van een kernvolk.
• Moeren laten bevruchten: een rijpe moerdop of een jonge moer gaat in de kernkast; daar wordt de moer bevrucht en begint ze te leggen.
• Volken vermeerderen: met ramen uit sterke volken worden nieuwe volken gemaakt.
• Zwermbeheer: een opgevangen zwerm gaat tijdelijk in een kernkast; een kernvolk maken van een volk in zwermstemming breekt de zwermdrift.
• Bron voor ondersteuning: uit een kernvolk kan een zwak volk jonge bijen of gesloten broed krijgen.
• Wintersterfte opvangen: kernvolken die in het najaar worden gemaakt en overwinteren, vervangen in het voorjaar de verliezen.
• Kopen en verkopen van volken: tussen imkers worden volken meestal als kernvolk verkocht.

Hoeveel ramen moet een kernkast hebben?

Kernkasten hebben meestal tussen 3 en 6 ramen; de meest gangbare is de kernkast met 5 ramen. Een kleine kernkast kost weinig bijen maar is kwetsbaar; een grote kernkast is robuuster maar legt meer bijen en ramen vast.

Het is essentieel dat de kernkast dezelfde raammaat heeft als de gewone kast. Ramen moeten vrij tussen kernkast en kast kunnen worden verplaatst en als het kernvolk groeit, moeten de ramen zo in een volledige kast kunnen worden overgezet.

Waaraan moet een goede kernkast voldoen?

• Klein en afsluitbaar vlieggat: moet tegen roverij kunnen worden verkleind en bij transport helemaal kunnen worden gesloten.
• Ventilatie: een ventilatieopening met gaas in dak of bodem voorkomt dat de bijen tijdens transport stikken.
• Isolatie: een klein volk houdt moeilijk warmte vast; een romp van schuim of dik hout is een voordeel.
• Plaats voor een voerbak: er moet ruimte zijn voor een voerraam of een opzetvoerbak.
• Stevig dak en sluiting: bij transport mag het dak niet verschuiven en de ramen niet schommelen.
• Handgrepen: grepen aan de zijkanten om makkelijk te dragen.

Houten kernkasten gaan lang mee en kunnen door afbranden oppervlakkig worden ontsmet. Kernkasten van schuim zijn licht en warm, maar kunnen gunstig zijn voor de wasmot en knaagdieren, en het schoonmaken vraagt aandacht. Kartonnen kernkasten zijn alleen bedoeld voor het vervoer van volken.

Hoe maak je een kernvolk? Stap voor stap

1. Kies de ramen: neem uit een sterk volk een raam met gesloten broed, een raam met eitjes of open broed en een raam met honing en stuifmeel. Zorg ervoor dat de moer niet op deze ramen zit.
2. Voeg bijen toe: de ramen gaan samen met de jonge bijen die erop zitten. Omdat haalbijen naar hun oude kast terugvliegen, schud je er nog een à twee ramen bijen bij.
3. Plaatsen: hang de broedramen in het midden en het honing-stuifmeelraam aan de zijkant; vul de resterende ruimte aan met uitgebouwde raat of kunstraat.
4. Regel de moer: een rijpe moerdop, een bevruchte moer (in een kooitje toegevoegd) of laat de bijen zelf een moer uit een eitje opkweken. De laatste weg is de langzaamste.
5. Voorkom verlies van haalbijen: breng het kernvolk zo mogelijk enkele kilometers weg; blijft het in dezelfde bijenstand, verklein dan de ingang en geef extra bijen.
6. Voeren: is er geen nectardracht, geef dan wat siroop; in drachtloze perioden voer je 's avonds.

Waar let je op bij het kopen van een kernvolk?

• Raammaat: is die gelijk aan die van je eigen kast?
• Bijen en broed: zijn de meeste ramen met bijen bezet en is er broed in alle stadia?
• Moer: is er een leggende moer, bij voorkeur gemerkt en met bekende leeftijd?
• Gezondheid: zie je in het broed ingezonken, doorboorde of verkleurde cellen, bijen met misvormde vleugels of veel mijten?
• Raat: zijn de raten erg oud en donker? Verse raat heeft de voorkeur.

Risico's en verzorging van een kernvolk

Omdat het klein is, loopt een kernvolk veel meer risico dan een volledig volk en vraagt het vaker controle:

• Roverij: de grootste bedreiging voor een kernvolk. Houd de ingang klein en laat geen gemorste siroop liggen.
• Warmtehuishouding: in koude nachten kunnen weinig bijen het broed niet bedekken; het broed koelt af.
• Plagen: raten die de bijen niet kunnen bezetten, zijn een gunstige omgeving voor de wasmot.
• Honger: een klein aantal haalbijen maakt de voorraad snel op.
• Varroa: een kernvolk maken schept een broedloze periode en kan zo een kans bieden voor mijtbestrijding; maar ook in een kernvolk moet de mijtbelasting worden gevolgd.

Van kernkast naar volledige kast

1. Zodra vrijwel alle ramen in de kernkast met bijen bezet zijn en het weer zacht is, is het tijd om over te zetten.
2. Zet de kast op de plaats van de kernkast; hang de ramen in dezelfde volgorde in het midden van de kast.
3. Vul aan de zijkanten aan met uitgebouwde raat of kunstraat; beperk de ruimte met een schied naar de sterkte van het volk.
4. Voer bij als er geen dracht is; geef geleidelijk meer ruimte naarmate het volk groeit.

Kernvolken overwinteren

Een kernvolk kan overwinteren, maar voorraad, isolatie en vochtbeheer zijn cruciaal. Een in het najaar gemaakt kernvolk moet voor de winter een leggende moer, genoeg jonge bijen en een voorraad honing en stuifmeel hebben die de winter doorstaat. Kernvolken die naast elkaar of in een gedeelde kast overwinteren, profiteren van elkaars warmte; ook een kernvolk dat met een tussenplank met gaas op een sterk volk staat, profiteert van de warmte die van onderen opstijgt.

Een kernvolk dat de winter doorkomt, is in het voorjaar een directe reserve: een moer voor een moerloos volk, versterking voor een zwak volk of een nieuwe kast.