Productieplanning

Productieplanning is aan het begin van het seizoen beslissen hoeveel van welk bijenproduct in de bijenstand wordt geproduceerd, met welke volken en in welke periode. Honing, pollen, propolis, koninginnengelei, koninginnen en raathoning concurreren om dezelfde kracht van het volk; productie zonder plan geeft bij alles een middelmatig resultaat. Een goed plan deelt de volken in naar taak en voorkomt dat drukke werkzaamheden in dezelfde week vallen.

Waarom concurreren bijenproducten met elkaar?

De kracht van een volk – het aantal bijen, de hoeveelheid broed en de verzamelde dracht – is beperkt. Elke ingreep voor het ene product gaat ten koste van andere producten:

• Pollenval: Onderschept een deel van het eiwit dat het volk binnenkomt; blijft ze lang zitten, dan daalt de broedproductie en daarmee ook de honingopbrengst.
• Productie van koninginnengelei: Vereist dat het volk voortdurend koninginnencellen verzorgt (moerloos of met een van de koningin gescheiden deel); het put het volk uit en vraagt veel arbeid.
• Winnen van bijengif: Laat de volken een tijd onrustig en agressief achter; met deze volken werken wordt lastiger.
• Koninginnenteelt: Gebruikt de sterkste volken als starter en afmaker; deze volken kunnen in dezelfde periode niet voor honing werken.
• Raathoning: De bij moet elke keer opnieuw was bouwen; daardoor is de totale opbrengst lager dan bij slingerhoning, maar de waarde van het product is hoog.

De conclusie is eenvoudig: verwacht niet alles van elk volk. Deel de volken in naar taak.

Hoe deel je volken in naar taak?

Voor de meeste bedrijven volstaat de onderstaande eenvoudige indeling. De taak van elk volk moet aan het begin van het seizoen worden bepaald en op de kastkaart worden geschreven.

Hoe beslis je welk product je gaat produceren?

De keuze van een product is geen kwestie van enthousiasme, maar van rekenen. Beoordeel de volgende vijf criteria op volgorde:

1. Markt: Produceer niets wat u niet kunt verkopen. Voor honing is de markt breed; voor koninginnengelei, bijengif en dergelijke producten zijn er weinig kopers en is vaak vooraf een afspraak nodig.
2. Apparatuur en opslag: Koninginnengelei vraagt een koudeketen, pollen snel drogen en invriezen, honing een schone slinger- en vulruimte. Bereken vooraf de benodigde investering en de naleving van de levensmiddelenwetgeving.
3. Arbeid: Een pollenval moet om de paar dagen worden geleegd; productie van koninginnengelei vraagt met vaste tussenpozen overlarven en oogsten. Dit werk kan samenvallen met de zwermtijd.
4. Dracht: Voor propolis zijn harsrijke bomen nodig, voor pollen gevarieerde planten die veel pollen geven, voor eenbloemige honing één bron die voldoende verbreid is.
5. Klimaat en lengte van het seizoen: In streken met een kort seizoen is het moeilijk in hetzelfde jaar meerdere producten na te streven; voorrang geven aan honing is meestal veiliger.

Hoe voorkom je overlappingen in de planning?

Wat bij het plannen het vaakst over het hoofd wordt gezien, is dat verschillende werkzaamheden in dezelfde week vallen. Typische overlappingen:

• Koninginnenteelt en zwermcontrole: Beide vallen eind voorjaar en beide vragen regelmatig werk waarvan het moment niet gemist mag worden.
• Oogst en varroabehandeling aan het eind van de zomer: Als de oogst uitloopt, wordt de behandeling uitgesteld; dat is een van de meest voorkomende oorzaken van winterverlies.
• Pollenval en hoofddracht: Als de val de ontwikkeling van het volk vertraagt voordat de hoofddracht begint, daalt de honingopbrengst.
• Vervoer en productie bij reizende bijenteelt: De verhuisweek mag niet samenvallen met ander druk werk.

Praktische methode: zet de weken van het jaar in een tabel en noteer bij elke taak hoeveel uur die kost. Schuif in weken met overlappingen een van de taken naar voren of naar achteren, en verklein zo nodig de omvang van dat product.

Kwaliteit of kwantiteit?

Naarmate de schaal groeit, wordt het moeilijker de kwaliteit te bewaken. Een klein aantal goede producten is zowel winstgevender als beter voor uw reputatie dan veel middelmatige producten. Dat geldt vooral voor:

• Claims van eenbloemige honing: Die moeten worden ondersteund door gescheiden oogst, een apart etiket en zo nodig pollenanalyse.
• Verkoop van koninginnen: Koninginnen verkopen waarvan paring en leg niet zijn bevestigd, kost klanten.
• Vocht en rijpheid: Onrijpe honing oogsten verhoogt de hoeveelheid, maar bederft het product door het risico op gisting.

Waarom moet je de productie registreren?

Registreer voor elk volk de taak, de geproduceerde hoeveelheid en de bestede tijd. Alleen zo kunnen in het tweede jaar de volgende vragen worden beantwoord:

• Welk product levert per bestede arbeidsuur echt iets op?
• Hoeveel bleven de pollen- of propolisvolken achter bij de honingvolken?
• Welke teeltlijn is productiever en zachtaardiger?

Wat uit de registraties blijkt, is vaak verrassend: het product dat de meeste arbeid vraagt, is niet altijd het winstgevendste.