Groeiplanning

Groeiplanning is het plannen van een uitbreiding van het aantal volken in de bijenstand in een tempo dat past bij de draagkracht van de dracht, de arbeid, het materiaal en de afzet. Groei zonder plan leidt tot minder controles, een lagere opbrengst en de verspreiding van ziekten. De stevigste manier om te groeien is afleggers maken van uw eigen volken; dat is goedkoop en haalt geen ziekten van buitenaf binnen.

Waarom vraagt het uitbreiden van een bijenstand om een plan?

Het aantal volken vergroten is in de bijenteelt een natuurlijk doel. Maar als het aantal volken sneller groeit dan de infrastructuur die ze moet dragen, wordt het bedrijf niet sterker, maar zwakker. Het gemeenschappelijke verhaal van veel mensen die met imkeren stoppen, is dat ze in een paar jaar snel groeiden en daarna de volken die ze niet meer konden bijhouden, een voor een verloren.

Groei wordt door vier dingen begrensd: draagkracht van de dracht, arbeid, materiaal en kapitaal/afzet. Welke daarvan het krapst is, bepaalt uw groeitempo.

Vier factoren die groei begrenzen

1. Draagkracht van de dracht

Het aantal volken dat op een bijenstand kan staan, wordt begrensd door de nectar- en pollenbronnen in de omgeving. Een te hoge dichtheid:

• verlaagt de opbrengst per volk,
• verhoogt roverij en het verbuizen van bijen tussen kasten (drift),
• versnelt de verspreiding van ziekten en varroa,
• verscherpt de concurrentie om voedsel met wilde bijen.

Een bijenweegschaal maakt deze grens duidelijk zichtbaar: als de gewichtstoename per volk daalt terwijl het aantal volken stijgt, is de draagkracht overschreden. De oplossing is niet meer kasten op dezelfde plek te zetten, maar een nieuwe standplaats in te richten.

2. Arbeid

Dit is de meest onderschatte grens. In de zwermtijd moet elk volk eens per week worden gecontroleerd. Bereken hoeveel volken u met die tussenpoos werkelijk kunt controleren; dat is uw groeigrens. Een imker die het niet bijhoudt, controleert minder vaak; zwermen vliegen weg, ziekten worden laat opgemerkt, de verliezen nemen toe.

3. Materiaal

Als het aantal volken toeneemt, moeten ook kasten, ramen, honingkamers, voerbakken, kernvolkkasten en slingercapaciteit meegroeien. Het vaakst voorkomende knelpunt is uitgebouwde raat: bijen kunnen in een seizoen maar een beperkte hoeveelheid raat bouwen, en juist afleggers hebben die het hardst nodig.

4. Kapitaal en afzet

Naarmate de productie toeneemt, moet ook het verkoopkanaal groeien. Honing die niet verkocht wordt, is duurder dan honing die niet geproduceerd is: potten, opslag en arbeid zijn besteed zonder dat er iets tegenover staat.

Op welke manieren kun je het aantal volken vergroten?

Van deze methoden is afleggers maken zowel wat kosten als wat bioveiligheid betreft het meest solide. Elk volk dat van buiten wordt gekocht, kan ziekten en plagen in de bijenstand brengen; het moet daarom van een betrouwbare bron komen en een tijd apart van de andere volken worden gevolgd.

Stap voor stap groeien met afleggers

1. Kies het moment: In het voorjaar, als de volken sterk zijn en er veel darren zijn; de afleggers moeten tijd hebben om vóór de hoofddracht op sterkte te komen.
2. Kies het donorvolk: Gezonde, zachtaardige en productieve volken; maak nooit een aflegger van een volk met ziekteverschijnselen.
3. Stel het kernvolk samen: Geef broedraam (of -ramen), een raam met honing en stuifmeel en veel jonge bijen.
4. Zorg voor een koningin: Een rijpe moerdop, een bevruchte koningin, of laat het kernvolk zelf een koningin opkweken.
5. Voer en bescherm: Verklein de vliegopening, let op roverij en geef zo nodig suikeroplossing.
6. Controleer: Stel vast dat de nieuwe koningin is gaan leggen; verenig mislukte kernvolken.

Wat is een realistisch groeitempo?

Technisch is het mogelijk het aantal volken in één jaar te verdubbelen; maar dat betekent dat jaar afzien van het grootste deel van de honingopbrengst. Voor de meeste bedrijven is het gezonde evenwicht een deel van het seizoen aan groei en een deel aan productie te besteden: bijvoorbeeld in het voorjaar afleggers maken van een deel van de volken en de rest voor honing houden.

Herzie het groeiplan elk jaar in deze volgorde: vul eerst het winterverlies aan, maak dan uw doel voor reservekernvolken compleet en ga pas daarna over op netto groei.

Reserves horen ook bij groei

Groei is niet alleen een toename in aantal, maar ook het vermogen om verlies op te vangen. Winterverlies is normaal; genoeg kernvolken in de bijenstand hebben om dat verlies aan te vullen, is goedkoper en veiliger dan in het voorjaar buiten volken zoeken. Leggende reservekoninginnen voorkomen bovendien dat het verlies van een koningin een crisis wordt.

Veelgemaakte fouten

• Van alle volken afleggers maken: Dan blijft er dat jaar geen honing en geen sterk volk over.
• Een zwak volk splitsen: Twee zwakke volken produceren minder dan één sterk volk en komen moeilijker de winter door.
• Te late afleggers: Kernvolken die vóór de herfst niet op sterkte komen, gaan in de winter verloren.
• Volken of raten van onbekende herkomst kopen: Zo kunnen aangifteplichtige ziekten zoals vuilbroed de bijenstand binnenkomen.
• Pas achteraf aan materiaal denken: Ontbrekende ramen en kasten op de dag van het afleggers maken zijn het meest voorkomende gat in het plan.